વિવિધ સજીવોમાં સમસ્થિતિ (Homeostasis) પ્રાપ્ત કરવા માટે કઈ કઈ શક્યતાઓ જોવા મળે છે? ચર્ચો.

(N/A) $(i)$ નિયમન કરવું (Regulate): કેટલાક સજીવો દેહધાર્મિક (ક્યારેક વર્તણૂકને લગતા) સાધનો દ્વારા સમસ્થિતિ જાળવી રાખવા સક્ષમ હોય છે,જે શરીરનું તાપમાન અને આસુતિક સાંદ્રતા વગેરેને સ્થિર રાખે છે. બધાં જ પક્ષીઓ અને સસ્તનો તથા ખૂબ જ નિમ્ન કક્ષાના પૃષ્ઠવંશી અને અપૃષ્ઠવંશી સજીવો આ પ્રકારનું નિયમન (ઉષ્મીય નિયમન અને આકૃતિ નિયમન) કરવા કાર્યદક્ષ છે. સસ્તન પ્રાણીઓની સફળતા તેમના શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવાની ક્ષમતાને કારણે છે.
મનુષ્યોમાં,આપણે શરીરનું તાપમાન $37^o C$ સ્થાયી રાખીએ છીએ. ઉનાળામાં,જ્યારે બહારનું તાપમાન વધારે હોય ત્યારે પરસેવો થાય છે,જેનાથી બાષ્પીભવન દ્વારા શીતળતા (evaporative cooling) મળે છે. શિયાળામાં,જ્યારે તાપમાન નીચું હોય ત્યારે આપણે ધ્રુજારી (shiver) અનુભવીએ છીએ,જે ઉષ્મા પેદા કરે છે. વનસ્પતિઓમાં આવી કોઈ ક્રિયાવિધિ હોતી નથી.
$(ii)$ અનુકૂળ થવું (Conform): લગભગ $99\%$ પ્રાણીઓ અને બધી જ વનસ્પતિઓ તેમનું આંતરિક પર્યાવરણ સ્થિર જાળવી શકતા નથી. તેમના શરીરનું તાપમાન અને આસુતિક સાંદ્રતા આસપાસના પર્યાવરણ મુજબ બદલાયા કરે છે. આવા સજીવોને અનુકૂલિત સજીવો (conformers) કહેવાય છે. ઉષ્મીય નિયમન એ ઊર્જાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ ખર્ચાળ છે,ખાસ કરીને છછુંદરો અને ગુંજન પક્ષીઓ જેવા નાનાં પ્રાણીઓ માટે. નાનાં પ્રાણીઓનું સપાટીય ક્ષેત્રફળ તેમના કદની સાપેક્ષે વધારે હોવાથી તેઓ ઝડપથી ઉષ્મા ગુમાવે છે,તેથી તેમને ચયાપચય દ્વારા ઉષ્મા પેદા કરવા ખૂબ ઊર્જા ખર્ચવી પડે છે. આથી જ ખૂબ નાનાં પ્રાણીઓ ધ્રુવ પ્રદેશોમાં જોવા મળતા નથી. ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન,કેટલીક જાતિઓએ મર્યાદિત મર્યાદામાં નિયમન કરવાની ક્ષમતા વિકસાવી છે,પરંતુ તે મર્યાદા બહાર તેઓ અનુકૂલિત (conform) થાય છે.