સંક્રાંતિ ધાતુઓના ઓક્સાઈડ અને ઓક્સો આયનો વિશે લખો.

(N/A) ઓક્સાઈડનું નિર્માણ: સંક્રાંતિ ધાતુઓ ઊંચા તાપમાને ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઈડ બનાવે છે. સ્કેન્ડિયમ સિવાયની તમામ સંક્રાંતિ ધાતુઓ $MO$ પ્રકારના આયનીય ઓક્સાઈડ બનાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે: $TiO, VO, CrO, MnO, FeO, CoO, NiO, CuO, ZnO$.
ઓક્સાઈડમાં ધાતુનો મહત્તમ ઓક્સિડેશન આંક તેના સમૂહ ક્રમાંક જેટલો હોય છે (મેંગેનીઝ સુધી). દા.ત. $Sc_2O_3, TiO_2, V_2O_5, CrO_3, Mn_2O_7$ માં ઓક્સિડેશન આંક અનુક્રમે $Sc^{3+}, Ti^{4+}, V^{5+}, Cr^{6+}, Mn^{7+}$ છે.
સમૂહ $VII (Mn)$ પછી $+3$ થી વધુ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા ઓક્સાઈડ જાણીતા નથી. ઓક્સોકેટાયન: $VO_2^+$ $(V^{V})$,$VO^{2+}$ $(V^{IV})$,અને $TiO^{2+}$ $(Ti^{IV})$ સ્થાયી ઓક્સોકેટાયન છે.
ઓક્સિડેશન આંક અને ગુણધર્મો: જેમ ઓક્સિડેશન આંક વધે તેમ આયનીય લક્ષણ ઘટે અને સહસંયોજક લક્ષણ વધે છે. દા.ત.:
$(i)$ $Mn_2O_7$ એ સહસંયોજક લીલો તૈલી ઓક્સાઈડ છે.
$(ii)$ $CrO_3$ અને $V_2O_5$ ના ગલનબિંદુ નીચા હોય છે.
$(iii)$ એસિડિક ગુણધર્મ: ઊંચા ઓક્સિડેશન આંકવાળા ઓક્સાઈડ એસિડિક હોય છે. $Mn_2O_7$ અને $CrO_3$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $HMnO_4$ અને $H_2CrO_4/H_2Cr_2O_7$ બનાવે છે.
$(iv)$ $V_2O_5$ ઉભયગુણધર્મી છે પણ મુખ્યત્વે એસિડિક છે. ઓક્સિડેશન આંક ઘટતા $(V^{5+} > V^{3+} > V^{2+})$ બેઝિક ગુણધર્મ વધે છે.
$CrO$ બેઝિક છે,જ્યારે $Cr_2O_3$ ઉભયગુણધર્મી છે કારણ કે $CrO$ માં $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $(+2)$ છે,જે $Cr_2O_3$ માં $(+3)$ કરતા ઓછો છે.