રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં વિન્યાસનું ધારણ $(Retention)$ ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) વિન્યાસનું ધારણ એટલે રાસાયણિક પ્રક્રિયા અથવા રૂપાંતરણ દરમિયાન કિરાલ કેન્દ્ર (ચિરાલિટી કેન્દ્ર) સાથે જોડાયેલા બંધોની અવકાશીય ગોઠવણી જળવાઈ રહેવી.
જો પ્રક્રિયા દરમિયાન કિરાલ કેન્દ્ર સાથેના બંધો તૂટતા ન હોય,તો નીપજમાં કિરાલ કેન્દ્રની આસપાસના સમૂહોની અવકાશીય ગોઠવણી પ્રક્રિયક જેવી જ રહે છે,અને આ પ્રક્રિયાને વિન્યાસના ધારણ સાથેની પ્રક્રિયા કહેવાય છે.
$(i)$ આવી પ્રક્રિયાઓમાં પ્રક્રિયક અને નીપજ બંનેમાં કિરાલ કાર્બન હોય છે અને તેનો વિન્યાસ બદલાતો નથી.
(ii) કિરાલ કાર્બન સાથેના ચારમાંથી એક પણ બંધ તૂટતો ન હોવાથી,નીપજ અને પ્રક્રિયકમાં અવકાશીય કેન્દ્રની આસપાસનો વિન્યાસ સમાન રહે છે.
(iii) ઉદાહરણ: $(-)-2-\text{મિથાઈલબ્યુટેન}-1-\text{ઓલ}$ ની $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $(+)-1-\text{ક્લોરો}-2-\text{મિથાઈલબ્યુટેન}$ બને છે.
નોંધ: આ ઉદાહરણમાં કિરાલ કેન્દ્રનો વિન્યાસ જળવાય છે. કિરાલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા ચાર સમૂહો $-H$,$-CH_3$,$-CH_2CH_3$ અને $-CH_2OH$ (અથવા $-CH_2Cl$) છે. જોકે વિન્યાસ જળવાય છે,પરંતુ $-CH_2OH$ નું $-CH_2Cl$ માં રૂપાંતર થવાને કારણે સમૂહોની અગ્રતા બદલાય છે,જેના પરિણામે પ્રકાશીય ભ્રમણનું ચિહ્ન $(-)$ માંથી $(+)$ માં બદલાય છે.

Explore More

Similar Questions

નીચેની પ્રક્રિયામાં બનતા પ્રકાશિત સક્રિય સંયોજનોની કુલ સંખ્યા કેટલી છે?
$CH_3CH_2C(CH_3)=CHOCH(CH_3)_2$ $\xrightarrow{HBr}$

$1-$ક્લોરોબ્યુટેન જ્યારે આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે કઈ નીપજ બને છે?

નીચેના સમૂહો માટે છુટા પડતા સમૂહ (leaving group) ની ક્ષમતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
$I. -OAc$
$II. -OMe$
$III. -OSO_2Me$
$IV. -OSO_2CF_3$

એક બ્રોમોઆલ્કેન $X$ શુષ્ક ઈથરમાં મેગ્નેશિયમ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સંયોજન $Y$ બનાવે છે. $Y$ ની મેથેનાલ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી $C_{4}H_{10}O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતો આલ્કોહોલ મળે છે. સંયોજન $X$ શું છે?

નીચેનામાંથી કયું $S_N1$ પ્રક્રિયાઓનું લક્ષણ નથી?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo