વિદ્યાર્થીઓના એક જૂથે જૂનું પગરખાંનું ખોખું લીધું અને તેને બધી બાજુથી કાળા કાગળથી ઢાંકી દીધું. તેમણે ખોખાના એક છેડે કાણું પાડીને પ્રકાશનો સ્ત્રોત (ટોર્ચ) ગોઠવ્યો અને બીજી બાજુ પ્રકાશ જોવા માટે બીજું કાણું પાડ્યું. તેમણે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ખોખામાં બીકરમાં દૂધનો નમૂનો મૂક્યો. તેઓ એ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા કે પાત્રમાં લીધેલું દૂધ પ્રકાશિત થયું હતું. તેમણે ક્ષારના દ્રાવણ (મીઠાનું દ્રાવણ) સાથે આ જ પ્રવૃત્તિ કરી,પરંતુ જોયું કે પ્રકાશ તેમાંથી સીધો પસાર થઈ ગયો.
$(a)$ દૂધનો નમૂનો કેમ પ્રકાશિત થયો તે સમજાવો. આ ઘટનાનું નામ આપો.
$(b)$ ક્ષારના દ્રાવણ સાથે સમાન પરિણામો જોવા મળ્યા ન હતા. સમજાવો.
$(c)$ શું તમે બીજા બે દ્રાવણો સૂચવી શકો છો જે દૂધના દ્રાવણ જેવી જ અસર દર્શાવે?
$(a)$ દૂધનો નમૂનો કેમ પ્રકાશિત થયો તે સમજાવો. આ ઘટનાનું નામ આપો.
$(b)$ ક્ષારના દ્રાવણ સાથે સમાન પરિણામો જોવા મળ્યા ન હતા. સમજાવો.
$(c)$ શું તમે બીજા બે દ્રાવણો સૂચવી શકો છો જે દૂધના દ્રાવણ જેવી જ અસર દર્શાવે?
(N/A) દૂધ એ કલિલ (colloid) છે. કલિલના કણો પ્રકાશના કિરણોનું પ્રકીર્ણન (scattering) કરવા માટે પૂરતા મોટા હોય છે,જેના કારણે પ્રકાશનો માર્ગ દ્રશ્યમાન થાય છે. આ ઘટનાને ટિન્ડલ અસર (Tyndall effect) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(b)$ ક્ષારનું દ્રાવણ એ સાચું દ્રાવણ (true solution) છે. સાચા દ્રાવણમાં રહેલા કણો અત્યંત નાના ($1 \ nm$ કરતા ઓછા વ્યાસના) હોય છે અને તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોનું પ્રકીર્ણન કરવામાં અસમર્થ હોય છે. તેથી,ક્ષારના દ્રાવણમાં પ્રકાશનો માર્ગ દ્રશ્યમાન થતો નથી.
$(c)$ ટિન્ડલ અસર દર્શાવતા કલિલ દ્રાવણોના અન્ય બે ઉદાહરણો સ્ટાર્ચનું દ્રાવણ અને સાબુનું દ્રાવણ છે.
$(b)$ ક્ષારનું દ્રાવણ એ સાચું દ્રાવણ (true solution) છે. સાચા દ્રાવણમાં રહેલા કણો અત્યંત નાના ($1 \ nm$ કરતા ઓછા વ્યાસના) હોય છે અને તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોનું પ્રકીર્ણન કરવામાં અસમર્થ હોય છે. તેથી,ક્ષારના દ્રાવણમાં પ્રકાશનો માર્ગ દ્રશ્યમાન થતો નથી.
$(c)$ ટિન્ડલ અસર દર્શાવતા કલિલ દ્રાવણોના અન્ય બે ઉદાહરણો સ્ટાર્ચનું દ્રાવણ અને સાબુનું દ્રાવણ છે.
Explore More
Similar Questions
પાણીમાં $60 \%$ કદથી આલ્કોહોલ ધરાવતું $250 \, mL$ દ્રાવણ તૈયાર કરવા માટે કેટલા કદનો ઇથાઇલ આલ્કોહોલ અને પાણી મિશ્ર કરવું જોઈએ?
Medium
View Solutionજ્યારે નીચેની પ્રક્રિયાઓ થાય ત્યારે તમારા અવલોકનો લખો:
$(a)$ ખાંડના જલીય દ્રાવણને સૂકું થાય ત્યાં સુધી ગરમ કરવામાં આવે છે.
$(b)$ $60^\circ C$ તાપમાને તૈયાર કરેલા પોટેશિયમ ક્લોરાઈડના સંતૃપ્ત દ્રાવણને ઓરડાના તાપમાને ઠંડું પાડવામાં આવે છે.
$(c)$ લોખંડના વહેર અને સલ્ફરના પાવડરના મિશ્રણને સખત ગરમ કરવામાં આવે છે.
$(d)$ કલીલ દ્રાવણમાંથી પ્રકાશનું કિરણ પસાર કરવામાં આવે છે.
$(e)$ લોખંડ અને સલ્ફરના મિશ્રણમાં $Dil. HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે.
$(a)$ ખાંડના જલીય દ્રાવણને સૂકું થાય ત્યાં સુધી ગરમ કરવામાં આવે છે.
$(b)$ $60^\circ C$ તાપમાને તૈયાર કરેલા પોટેશિયમ ક્લોરાઈડના સંતૃપ્ત દ્રાવણને ઓરડાના તાપમાને ઠંડું પાડવામાં આવે છે.
$(c)$ લોખંડના વહેર અને સલ્ફરના પાવડરના મિશ્રણને સખત ગરમ કરવામાં આવે છે.
$(d)$ કલીલ દ્રાવણમાંથી પ્રકાશનું કિરણ પસાર કરવામાં આવે છે.
$(e)$ લોખંડ અને સલ્ફરના મિશ્રણમાં $Dil. HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે.
Medium
View Solutionશુદ્ધ પદાર્થો માટે નીચેનામાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
$(i)$ શુદ્ધ પદાર્થો માત્ર એક જ પ્રકારના કણો ધરાવે છે.
$(ii)$ શુદ્ધ પદાર્થો સંયોજનો અથવા મિશ્રણો હોઈ શકે છે.
$(iii)$ શુદ્ધ પદાર્થોનું બંધારણ સમગ્ર રીતે સમાન હોય છે.
$(iv)$ શુદ્ધ પદાર્થોને નિકલ સિવાયના તમામ તત્વો દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
$(i)$ શુદ્ધ પદાર્થો માત્ર એક જ પ્રકારના કણો ધરાવે છે.
$(ii)$ શુદ્ધ પદાર્થો સંયોજનો અથવા મિશ્રણો હોઈ શકે છે.
$(iii)$ શુદ્ધ પદાર્થોનું બંધારણ સમગ્ર રીતે સમાન હોય છે.
$(iv)$ શુદ્ધ પદાર્થોને નિકલ સિવાયના તમામ તત્વો દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
Medium
View Solutionનિસ્યંદન (Distillation) એટલે શું? મિશ્રણના ઘટકોને અલગ કરવાની પદ્ધતિ તરીકે તેનો ઉપયોગ કરવા માટે જરૂરી બે શરતો જણાવો.
Easy
View Solutionઅરુણે પાણીમાં સોડિયમ ક્લોરાઇડનું $0.01\%$ (દળથી) દ્રાવણ તૈયાર કર્યું છે. નીચેનામાંથી કયું દ્રાવણનું બંધારણ યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?
Difficult
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo