પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાનમાં દળનો એકમ વ્યાખ્યાયિત કરો. પદાર્થના દળનું માપન સમજાવો.
(A) પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાનમાં પરમાણુ અને ન્યુક્લિયસનું દળ ખૂબ જ ઓછું હોય છે,તેથી દળ દર્શાવવા માટે 'યુનિફાઇડ એટોમિક માસ યુનિટ' $(u)$ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે.
$1$ યુનિફાઇડ એટોમિક માસ યુનિટ $(1 u) = $ કાર્બન-$12$ આઇસોટોપ $({ }_{6}^{12} C)$ ના એક પરમાણુના દળનો $\frac{1}{12}$ ભાગ,જેમાં ઇલેક્ટ્રોનનું દળ પણ સામેલ છે,જે $1.66 \times 10^{-27} \ kg$ જેટલું થાય છે.
સામાન્ય રીતે,પદાર્થનું દળ સામાન્ય (ભૌતિક) ત્રાજવા વડે માપવામાં આવે છે.
બ્રહ્માંડમાં મોટા પદાર્થો (જેમ કે ગ્રહો અથવા તારાઓ) માટે દળનું માપન ન્યૂટનના સાર્વત્રિક ગુરુત્વાકર્ષણના નિયમ પર આધારિત છે:
$m = \frac{F r^2}{G M_e}$
ખૂબ જ નાના દળ (જેમ કે પરમાણુ) ને માપવા માટે માસ સ્પેક્ટ્રોમીટરનો ઉપયોગ થાય છે. આ સાધનમાં,સમાન વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગતિ કરતા વીજભારિત કણના ગતિપથની ત્રિજ્યા તેના દળના પ્રમાણમાં હોય છે.
$1$ યુનિફાઇડ એટોમિક માસ યુનિટ $(1 u) = $ કાર્બન-$12$ આઇસોટોપ $({ }_{6}^{12} C)$ ના એક પરમાણુના દળનો $\frac{1}{12}$ ભાગ,જેમાં ઇલેક્ટ્રોનનું દળ પણ સામેલ છે,જે $1.66 \times 10^{-27} \ kg$ જેટલું થાય છે.
સામાન્ય રીતે,પદાર્થનું દળ સામાન્ય (ભૌતિક) ત્રાજવા વડે માપવામાં આવે છે.
બ્રહ્માંડમાં મોટા પદાર્થો (જેમ કે ગ્રહો અથવા તારાઓ) માટે દળનું માપન ન્યૂટનના સાર્વત્રિક ગુરુત્વાકર્ષણના નિયમ પર આધારિત છે:
$m = \frac{F r^2}{G M_e}$
ખૂબ જ નાના દળ (જેમ કે પરમાણુ) ને માપવા માટે માસ સ્પેક્ટ્રોમીટરનો ઉપયોગ થાય છે. આ સાધનમાં,સમાન વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગતિ કરતા વીજભારિત કણના ગતિપથની ત્રિજ્યા તેના દળના પ્રમાણમાં હોય છે.
Explore More
Similar Questions
માપનમાં ચોકસાઈ (Accuracy) એટલે શું? ચોકસાઈ કયા પરિબળો પર આધાર રાખે છે?
Medium
View Solutionટેકોમીટર એ માપવા માટેનું સાધન છે:
Easy
View Solutionમાપનમાં ચોકસાઈ (Accuracy) અને સચોટતા (Precision) સમજાવો.
Medium
View Solution$100$ પ્રકાશવર્ષ દૂર રહેલા તારાઓનું અંતર માપવા માટે દ્રષ્ટિસ્થાનભેદ (Parallax) ની રીતનો ઉપયોગ શા માટે કરી શકાતો નથી?
Medium
View Solution$(a)$ $1$ પાર્સેક એટલે કેટલા એસ્ટ્રોનોમિકલ યુનિટ $(AU)$ થાય?
$(b)$ પૃથ્વીથી $2$ પાર્સેક દૂર રહેલા સૂર્ય જેવા તારાનો વિચાર કરો. જ્યારે તેને $100$ ગણું મોટું કરતા ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોવામાં આવે,ત્યારે તારાનું કોણીય કદ કેટલું હોવું જોઈએ? સૂર્ય પૃથ્વી પરથી $(\frac{1}{2})^{\circ}$ નો દેખાય છે. વાતાવરણીય વધઘટને કારણે,માનવ આંખ $1$ આર્ક મિનિટ કરતા નાની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ જોઈ શકતી નથી.
$(c)$ મંગળનો વ્યાસ પૃથ્વીના વ્યાસ કરતા અડધો છે. જ્યારે તે પૃથ્વીની સૌથી નજીક હોય ત્યારે તે પૃથ્વીથી લગભગ $\frac{1}{2} AU$ અંતરે હોય છે. તે જ ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોતા તેનું કદ કેટલું દેખાશે તેની ગણતરી કરો.
$(b)$ પૃથ્વીથી $2$ પાર્સેક દૂર રહેલા સૂર્ય જેવા તારાનો વિચાર કરો. જ્યારે તેને $100$ ગણું મોટું કરતા ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોવામાં આવે,ત્યારે તારાનું કોણીય કદ કેટલું હોવું જોઈએ? સૂર્ય પૃથ્વી પરથી $(\frac{1}{2})^{\circ}$ નો દેખાય છે. વાતાવરણીય વધઘટને કારણે,માનવ આંખ $1$ આર્ક મિનિટ કરતા નાની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ જોઈ શકતી નથી.
$(c)$ મંગળનો વ્યાસ પૃથ્વીના વ્યાસ કરતા અડધો છે. જ્યારે તે પૃથ્વીની સૌથી નજીક હોય ત્યારે તે પૃથ્વીથી લગભગ $\frac{1}{2} AU$ અંતરે હોય છે. તે જ ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોતા તેનું કદ કેટલું દેખાશે તેની ગણતરી કરો.
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo