લાસાઈન કસોટી (Lassaigne's test) ની રસાયણવિજ્ઞાન વિશે ચર્ચા કરો.

(N/A) લાસાઈન કસોટીનો ઉપયોગ કાર્બનિક સંયોજનમાં નાઈટ્રોજન,સલ્ફર,હેલોજન અને ફોસ્ફરસની હાજરી શોધવા માટે થાય છે. કાર્બનિક સંયોજનમાં આ તત્વો સહસંયોજક સ્વરૂપે હોય છે,જેને સોડિયમ ધાતુ સાથે ગરમ કરીને આયનીય સ્વરૂપમાં ફેરવવામાં આવે છે.
$Na + C + N \xrightarrow{\Delta} NaCN$
$2Na + S \xrightarrow{\Delta} Na_2S$
$Na + X \xrightarrow{\Delta} NaX$ (જ્યાં $X = Cl, Br, I$)
બનેલા સોડિયમના સાયનાઈડ,સલ્ફાઈડ અને હેલાઈડને નિસ્યંદિત પાણીમાં ઉકાળીને નિષ્કર્ષ મેળવવામાં આવે છે,જેને લાસાઈન નિષ્કર્ષ કહે છે.
$(a)$ નાઈટ્રોજન માટેની કસોટી:
લાસાઈન નિષ્કર્ષને આયર્ન $(II)$ સલ્ફેટ સાથે ઉકાળીને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ ઉમેરવામાં આવે છે. સોડિયમ સાયનાઈડ આયર્ન $(II)$ સલ્ફેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ હેક્ઝાસાયનોફેરેટ $(II)$ બનાવે છે. સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથે ગરમ કરતા,આયર્ન $(II)$ નું આયર્ન $(III)$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,જે આયર્ન $(III)$ હેક્ઝાસાયનોફેરેટ $(II)$ બનાવે છે,જે પ્રશિયન બ્લુ રંગનું હોય છે.
$6 CN^{-} + Fe^{2+} \longrightarrow [Fe(CN)_6]^{4-}$
$3[Fe(CN)_6]^{4-} + 4Fe^{3+} \xrightarrow{xH_2O} Fe_4[Fe(CN)_6]_3 \cdot xH_2O$ (પ્રશિયન બ્લુ રંગ)
$(b)$ સલ્ફર માટેની કસોટી:
$(i)$ લાસાઈન નિષ્કર્ષમાં એસિટિક એસિડ અને લેડ એસિટેટ ઉમેરતા લેડ સલ્ફાઈડના કાળા અવક્ષેપ મળે છે.
$S^{2-} + Pb^{2+} \to PbS$ (કાળા)
$(ii)$ સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રુસાઈડ સાથે જાંબલી રંગ મળે છે.
$S^{2-} + [Fe(CN)_5NO]^{2-} \to [Fe(CN)_5NOS]^{4-}$ (જાંબલી)
જો નાઈટ્રોજન અને સલ્ફર બંને હાજર હોય,તો $NaSCN$ બને છે,જે $Fe^{3+}$ સાથે લોહી જેવો લાલ રંગ આપે છે.
$Fe^{3+} + SCN^{-} \to [Fe(SCN)]^{2+}$ (લોહી જેવો લાલ)
$(c)$ હેલોજન માટેની કસોટી:
નિષ્કર્ષને નાઈટ્રિક એસિડ સાથે એસિડિક બનાવી સિલ્વર નાઈટ્રેટ ઉમેરવામાં આવે છે. મળતા અવક્ષેપ ($AgCl$ સફેદ,$AgBr$ આછા પીળા,$AgI$ પીળા) હેલોજનની હાજરી દર્શાવે છે.