$(A)$ આર્હેનિયસ અને $(B)$ બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી અનુસાર એસિડ-બેઇઝ અને તેના પ્રકારો ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.
(A-D) આર્હેનિયસ એસિડ-બેઇઝ સિદ્ધાંત: આ સિદ્ધાંત મુજબ એસિડ કે બેઇઝની પ્રબળતા જલીય દ્રાવણમાં તેમના આયનીકરણ પર આધાર રાખે છે.
- પ્રબળ એસિડ: જે એસિડનું જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: પરક્લોરિક એસિડ $(HClO_4)$,હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$,હાઇડ્રોબ્રોમિક એસિડ $(HBr)$,હાઇડ્રોઆયોડિક એસિડ $(HI)$,નાઇટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$.
- પ્રબળ બેઇઝ: જે બેઇઝનું જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: લિથિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(LiOH)$,સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$,પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$,સીઝિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(CsOH)$ અને બેરિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(Ba(OH)_2)$.
- નિર્બળ એસિડ-બેઇઝ: જેનું જલીય દ્રાવણમાં આંશિક આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: $Mg(OH)_2$ અને $Ca(OH)_2$ નિર્બળ બેઇઝ છે; $HCN, H_2S, H_3PO_4$ નિર્બળ એસિડ છે.
$(B)$ બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી એસિડ-બેઇઝ સિદ્ધાંત: પ્રબળ એસિડ એટલે સારો પ્રોટોન દાતા અને પ્રબળ બેઇઝ એટલે સારો પ્રોટોન સ્વીકારનાર.
- પ્રબળ એસિડ: પ્રબળ એસિડ સરળતાથી પ્રોટોનનું દાન કરે છે. તેમના સંયુગ્મી બેઇઝ ખૂબ જ નિર્બળ હોય છે. ઉદાહરણ: $(HClO_4, HCl, HBr, HI, HNO_3, H_2SO_4)$ પ્રબળ એસિડ છે.
- સંયુગ્મી બેઇઝ: આ પ્રબળ એસિડના સંયુગ્મી બેઇઝ જેવા કે $(ClO_4^-, Cl^-, Br^-, I^-, NO_3^-, HSO_4^-)$ પાણી કરતા પણ નિર્બળ બેઇઝ છે.
- પ્રબળ એસિડ: જે એસિડનું જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: પરક્લોરિક એસિડ $(HClO_4)$,હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$,હાઇડ્રોબ્રોમિક એસિડ $(HBr)$,હાઇડ્રોઆયોડિક એસિડ $(HI)$,નાઇટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$.
- પ્રબળ બેઇઝ: જે બેઇઝનું જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: લિથિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(LiOH)$,સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$,પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$,સીઝિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(CsOH)$ અને બેરિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(Ba(OH)_2)$.
- નિર્બળ એસિડ-બેઇઝ: જેનું જલીય દ્રાવણમાં આંશિક આયનીકરણ થાય છે. ઉદાહરણ: $Mg(OH)_2$ અને $Ca(OH)_2$ નિર્બળ બેઇઝ છે; $HCN, H_2S, H_3PO_4$ નિર્બળ એસિડ છે.
$(B)$ બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી એસિડ-બેઇઝ સિદ્ધાંત: પ્રબળ એસિડ એટલે સારો પ્રોટોન દાતા અને પ્રબળ બેઇઝ એટલે સારો પ્રોટોન સ્વીકારનાર.
- પ્રબળ એસિડ: પ્રબળ એસિડ સરળતાથી પ્રોટોનનું દાન કરે છે. તેમના સંયુગ્મી બેઇઝ ખૂબ જ નિર્બળ હોય છે. ઉદાહરણ: $(HClO_4, HCl, HBr, HI, HNO_3, H_2SO_4)$ પ્રબળ એસિડ છે.
- સંયુગ્મી બેઇઝ: આ પ્રબળ એસિડના સંયુગ્મી બેઇઝ જેવા કે $(ClO_4^-, Cl^-, Br^-, I^-, NO_3^-, HSO_4^-)$ પાણી કરતા પણ નિર્બળ બેઇઝ છે.
Explore More
Similar Questions
$AOH$ અને $BOH$ બેઇઝના આયનીકરણ અચળાંક અનુક્રમે $K_{b1}$ અને $K_{b2}$ છે. તેમનો સંબંધ $pK_{b1} < pK_{b2}$ છે. તો નીચેનામાંથી કયો બેઇઝ સૌથી વધુ $pH$ ધરાવતો નથી?
Medium
View Solutionનિર્બળ બેઇઝ આયનીકરણ અચળાંક $K_b$ અને તેના સંયુગ્મી એસિડ આયનીકરણ અચળાંક $K_a$ વચ્ચેના સંબંધનું સમીકરણ તારવો.
નીચેના સંયોજનોમાંથી, જલીય દ્રાવણમાં સૌથી પ્રબળ બ્રોન્સ્ટેડ એસિડ કયું છે?
MediumWBJEE 2017
View Solutionનીચેનામાંથી કઈ સંયોજનોની જોડી જલીય દ્રાવણમાં એકસાથે અસ્તિત્વ ધરાવી શકતી નથી?
$I.$ $NaH_2PO_4$ અને $NaHCO_3$
$II.$ $Na_2CO_3$ અને $NaHCO_3$
$III.$ $NaOH$ અને $NaH_2PO_2$
$IV.$ $NaHCO_3$ અને $NaOH$
$I.$ $NaH_2PO_4$ અને $NaHCO_3$
$II.$ $Na_2CO_3$ અને $NaHCO_3$
$III.$ $NaOH$ અને $NaH_2PO_2$
$IV.$ $NaHCO_3$ અને $NaOH$
Difficult
View Solutionજ્યારે પ્રબળ એસિડ,પ્રબળ બેઇઝ અથવા તેમના ક્ષારને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ સંપૂર્ણપણે આયનીકૃત થાય છે. જો પ્રબળ એસિડને પ્રબળ બેઇઝમાં ઉમેરવામાં આવે,તો પ્રથમના $H^{+}$ આયનો બીજાના $OH^{-}$ આયનો સાથે જોડાઈને પાણી બનાવે છે. દરેક પાણીના અણુના નિર્માણથી ચોક્કસ માત્રામાં ઉર્જા મુક્ત થાય છે અને પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક હોય છે. હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડના સંયોજનથી એક મોલ પાણી બનતી વખતે મુક્ત થતી ઉષ્મા $13.7 \, kcal$ છે. સલ્ફ્યુરિક એસિડ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડના સંયોજનથી એક મોલ પાણી બનતી વખતે મુક્ત થતી ઉષ્મા......$kcal$ છે.
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo