ફોસ્ફરસના ઓક્સોએસિડના રાસાયણિક ગુણધર્મો સમજાવો.
ફોસ્ફરસના ઓક્સોએસિડના રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના ઓક્સિડેશન આંક,$P-H$ બંધની હાજરી અને $P-OH$ બંધની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1.$ અસમાનતા (Disproportionation): $+3$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા ફોસ્ફરસના ઓક્સોએસિડ ઊંચા અને નીચા ઓક્સિડેશન આંકમાં વિભાજિત થવાનું વલણ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,ઓર્થોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_3)$ ને ગરમ કરતા તે ઓર્થોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ અને ફોસ્ફિન $(PH_3)$ આપે છે:
$4H_3PO_3 \rightarrow 3H_3PO_4 + PH_3$
$2.$ રિડક્શન ગુણધર્મ: $P-H$ બંધ ધરાવતા એસિડ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા ગુણધર્મ દર્શાવે છે. હાઇપોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_2)$ માં બે $P-H$ બંધ હોય છે અને તે પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે,ઉદાહરણ તરીકે,$AgNO_3$ નું ધાત્વિક સિલ્વરમાં રિડક્શન કરે છે:
$4AgNO_3 + 2H_2O + H_3PO_2 \rightarrow 4Ag + 4HNO_3 + H_3PO_4$
$3.$ બેઝિકતા: $P-OH$ બંધમાં ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ આયનીકરણ પામે છે અને એસિડની બેઝિકતામાં ફાળો આપે છે. ફોસ્ફરસ સાથે સીધા જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ($P-H$ બંધ) આયનીકરણ પામતા નથી. તેથી,$H_3PO_4$ ટ્રાયબેઝિક,$H_3PO_3$ ડાયબેઝિક અને $H_3PO_2$ મોનોબેઝિક છે.
$1.$ અસમાનતા (Disproportionation): $+3$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા ફોસ્ફરસના ઓક્સોએસિડ ઊંચા અને નીચા ઓક્સિડેશન આંકમાં વિભાજિત થવાનું વલણ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,ઓર્થોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_3)$ ને ગરમ કરતા તે ઓર્થોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ અને ફોસ્ફિન $(PH_3)$ આપે છે:
$4H_3PO_3 \rightarrow 3H_3PO_4 + PH_3$
$2.$ રિડક્શન ગુણધર્મ: $P-H$ બંધ ધરાવતા એસિડ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા ગુણધર્મ દર્શાવે છે. હાઇપોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_2)$ માં બે $P-H$ બંધ હોય છે અને તે પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે,ઉદાહરણ તરીકે,$AgNO_3$ નું ધાત્વિક સિલ્વરમાં રિડક્શન કરે છે:
$4AgNO_3 + 2H_2O + H_3PO_2 \rightarrow 4Ag + 4HNO_3 + H_3PO_4$
$3.$ બેઝિકતા: $P-OH$ બંધમાં ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ આયનીકરણ પામે છે અને એસિડની બેઝિકતામાં ફાળો આપે છે. ફોસ્ફરસ સાથે સીધા જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ($P-H$ બંધ) આયનીકરણ પામતા નથી. તેથી,$H_3PO_4$ ટ્રાયબેઝિક,$H_3PO_3$ ડાયબેઝિક અને $H_3PO_2$ મોનોબેઝિક છે.
Explore More
Similar Questions
$P_2O_5$,$As_2O_3$,$Sb_2O_3$,અને $Bi_2O_3$ માંથી સૌથી વધુ એસિડિક ઓક્સાઇડ કયો છે?
MediumKVPY 2017
View Solutionનીચેના અવલોકનો માટે કારણ આપો:
$(A)$ $AlCl_3$ એ લુઈસ એસિડ છે.
$(B)$ ફ્લોરિન એ ક્લોરિન કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ હોવા છતાં $BF_3$ એ $BCl_3$ કરતા નિર્બળ લુઈસ એસિડ છે.
$(C)$ $PbO_2$ એ $SnO_2$ કરતા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
$(D)$ થેલિયમની $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા તેની $+3$ અવસ્થા કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$(A)$ $AlCl_3$ એ લુઈસ એસિડ છે.
$(B)$ ફ્લોરિન એ ક્લોરિન કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ હોવા છતાં $BF_3$ એ $BCl_3$ કરતા નિર્બળ લુઈસ એસિડ છે.
$(C)$ $PbO_2$ એ $SnO_2$ કરતા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
$(D)$ થેલિયમની $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા તેની $+3$ અવસ્થા કરતા વધુ સ્થાયી છે.
Difficult
View Solutionપાયરોફોસ્ફોરિક એસિડનું આણ્વીય સૂત્ર શું છે?
નીચેના સંયોજનોમાંથી:
$I.$ $H_5P_3O_{10}$
$II.$ $H_6P_4O_{13}$
$III.$ $H_5P_5O_{15}$
$IV.$ $H_7P_5O_{16}$
કયા અચક્રીય (non-cyclic) ફોસ્ફેટ છે?
$I.$ $H_5P_3O_{10}$
$II.$ $H_6P_4O_{13}$
$III.$ $H_5P_5O_{15}$
$IV.$ $H_7P_5O_{16}$
કયા અચક્રીય (non-cyclic) ફોસ્ફેટ છે?
આપેલા હાઇડ્રાઇડ્સ માટે બાષ્પાયન એન્થાલ્પીનો સાચો ચડતો ક્રમ ક્યો છે?
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo