સંતૃપ્ત દ્રાવણમાં સંતુલન અને તેની ગતિશીલ પ્રકૃતિ સમજાવો.

(N/A) ઓરડાના તાપમાને નિશ્ચિત જથ્થાના પાણીમાં મર્યાદિત પ્રમાણમાં મીઠું કે ખાંડ ઓગળે છે. જો ઊંચા તાપમાને ખાંડનું ઘટ્ટ દ્રાવણ બનાવી તેને ઓરડાના તાપમાને ઠંડું પાડવામાં આવે,તો ખાંડના સ્ફટિકો અલગ પડે છે. જે દ્રાવણમાં ખાંડના સ્ફટિકો દ્રાવ્ય ખાંડ સાથે સંતુલનમાં હોય તેને સંતૃપ્ત દ્રાવણ કહેવાય છે. સંતૃપ્ત દ્રાવણ એટલે એવું દ્રાવણ જેમાં આપેલા તાપમાને વધુ દ્રાવ્ય ઓગાળી શકાતો નથી.
સંતૃપ્ત દ્રાવણમાં ઘન અવસ્થામાં રહેલા દ્રાવ્યના અણુઓ અને દ્રાવણમાં રહેલા દ્રાવ્યના અણુઓ વચ્ચે ગતિશીલ સંતુલન અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
ઉદાહરણ: $Sugar_{(solid)} \rightleftharpoons Sugar_{(solution)}$
સંતુલન સમયે: $\text{Rate of dissolution of sugar} = \text{Rate of crystallisation of sugar}$.
અગ્ર પ્રક્રિયામાં ઘનનું દ્રાવણમાં ઓગળવું થાય છે અને પ્રતિ પ્રક્રિયામાં સ્ફટિકીકરણ થાય છે.
ગતિશીલ પ્રકૃતિ: આ સંતુલનની ગતિશીલ પ્રકૃતિ રેડિયોએક્ટિવ ખાંડની મદદથી સાબિત કરી શકાય છે. જો બિન-રેડિયોએક્ટિવ ખાંડના સંતૃપ્ત દ્રાવણમાં રેડિયોએક્ટિવ ખાંડ ઉમેરવામાં આવે,તો થોડા સમય પછી દ્રાવણ અને ઘન ખાંડ બંનેમાં રેડિયોએક્ટિવિટી જોવા મળે છે. આ દર્શાવે છે કે બંને કલાઓ વચ્ચે અણુઓની સતત આપ-લે થાય છે,ભલે ચોખ્ખી સાંદ્રતા અચળ રહે છે.