ગુણક પ્રમાણનો નિયમ સમજાવો.
આ નિયમ $1803$ માં ડાલ્ટન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
આ નિયમ મુજબ,જો બે તત્વો એક કરતા વધુ સંયોજનો બનાવવા માટે જોડાય,તો એક તત્વના દળ જે બીજા તત્વના નિશ્ચિત દળ સાથે જોડાય છે,તે નાના પૂર્ણાંક સંખ્યાના ગુણોત્તરમાં હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,હાઇડ્રોજન ઓક્સિજન સાથે જોડાઈને બે સંયોજનો બનાવે છે,એટલે કે પાણી $(H_2O)$ અને હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$.
$1.$ હાઇડ્રોજન $+$ ઓક્સિજન $\rightarrow$ પાણી $(H_2O)$
$2 \ g$ હાઇડ્રોજન $16 \ g$ ઓક્સિજન સાથે જોડાય છે.
$2.$ હાઇડ્રોજન $+$ ઓક્સિજન $\rightarrow$ હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$
$2 \ g$ હાઇડ્રોજન $32 \ g$ ઓક્સિજન સાથે જોડાય છે.
અહીં,ઓક્સિજનના દળ ($16 \ g$ અને $32 \ g$) જે હાઇડ્રોજનના નિશ્ચિત દળ $(2 \ g)$ સાથે જોડાય છે,તે સાદો ગુણોત્તર ધરાવે છે,એટલે કે $16:32$ અથવા $1:2$.
આ નિયમ મુજબ,જો બે તત્વો એક કરતા વધુ સંયોજનો બનાવવા માટે જોડાય,તો એક તત્વના દળ જે બીજા તત્વના નિશ્ચિત દળ સાથે જોડાય છે,તે નાના પૂર્ણાંક સંખ્યાના ગુણોત્તરમાં હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,હાઇડ્રોજન ઓક્સિજન સાથે જોડાઈને બે સંયોજનો બનાવે છે,એટલે કે પાણી $(H_2O)$ અને હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$.
$1.$ હાઇડ્રોજન $+$ ઓક્સિજન $\rightarrow$ પાણી $(H_2O)$
$2 \ g$ હાઇડ્રોજન $16 \ g$ ઓક્સિજન સાથે જોડાય છે.
$2.$ હાઇડ્રોજન $+$ ઓક્સિજન $\rightarrow$ હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$
$2 \ g$ હાઇડ્રોજન $32 \ g$ ઓક્સિજન સાથે જોડાય છે.
અહીં,ઓક્સિજનના દળ ($16 \ g$ અને $32 \ g$) જે હાઇડ્રોજનના નિશ્ચિત દળ $(2 \ g)$ સાથે જોડાય છે,તે સાદો ગુણોત્તર ધરાવે છે,એટલે કે $16:32$ અથવા $1:2$.
Explore More
Similar Questions
બે તત્વો $X$ અને $Y$ ના પરમાણ્વીય ભાર અનુક્રમે $14$ અને $16$ છે. તેઓ $A, B, C, D$ અને $E$ સંયોજનોની શ્રેણી બનાવે છે જેમાં $X$ ના સમાન જથ્થા માટે,$Y$ નો જથ્થો $1 : 2 : 3 : 4 : 5$ ના ગુણોત્તરમાં હાજર છે. જો સંયોજન $A$ માં $X$ ના $28$ ભાગ અને $Y$ ના $16$ ભાગ હોય,તો સંયોજન $C$ માં $X$ ના $28$ ભાગ અને કેટલા ભાગ $Y$ હશે?
Difficult
View Solutionનીચેનામાંથી કયો સંયોજનોનો સમૂહ વ્યસ્ત પ્રમાણનો નિયમ (law of reciprocal proportions) યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?
ગુણક પ્રમાણનો નિયમ ચકાસવા માટે,શુદ્ધ દ્વિઅંગી સંયોજનોની શ્રેણી $(P_m Q_n)$ નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમનું બંધારણ નીચે કોષ્ટકમાં આપેલ છે. સાચો વિકલ્પ(ઓ) છે:
સંયોજન $P$ ના વજન $\%$ $Q$ ના વજન $\%$ $1$ $50$ $50$ $2$ $44.4$ $55.6$ $3$ $40$ $60$
$(A)$ જો સંયોજન $3$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_3 Q_4$ હોય,તો સંયોજન $2$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_3 Q_5$ છે.
$(B)$ જો સંયોજન $3$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_3 Q_2$ હોય અને તત્વ $P$ નું પરમાણ્વીય વજન $20$ હોય,તો $Q$ નું પરમાણ્વીય વજન $45$ છે.
$(C)$ જો સંયોજન $2$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $PQ$ હોય,તો સંયોજન $1$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_5 Q_4$ છે.
$(D)$ જો $P$ અને $Q$ ના પરમાણ્વીય વજન અનુક્રમે $70$ અને $35$ હોય,તો સંયોજન $1$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_2 Q$ છે.
| સંયોજન | $P$ ના વજન $\%$ | $Q$ ના વજન $\%$ |
| $1$ | $50$ | $50$ |
| $2$ | $44.4$ | $55.6$ |
| $3$ | $40$ | $60$ |
$(A)$ જો સંયોજન $3$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_3 Q_4$ હોય,તો સંયોજન $2$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_3 Q_5$ છે.
$(B)$ જો સંયોજન $3$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_3 Q_2$ હોય અને તત્વ $P$ નું પરમાણ્વીય વજન $20$ હોય,તો $Q$ નું પરમાણ્વીય વજન $45$ છે.
$(C)$ જો સંયોજન $2$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $PQ$ હોય,તો સંયોજન $1$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_5 Q_4$ છે.
$(D)$ જો $P$ અને $Q$ ના પરમાણ્વીય વજન અનુક્રમે $70$ અને $35$ હોય,તો સંયોજન $1$ નું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $P_2 Q$ છે.
આપેલી માહિતી પરથી, રાસાયણિક સંયોજનના યોગ્ય નિયમની પસંદગી કરો: ક્યુપ્રિક કાર્બોનેટ $Cu$ નો % $C$ નો % $O$ નો % કુદરતી નમૂનો $51.35$ $9.74$ $38.91$ સંશ્લેષિત નમૂનો $51.35$ $9.74$ $38.91$
| ક્યુપ્રિક કાર્બોનેટ | $Cu$ નો % | $C$ નો % | $O$ નો % |
| કુદરતી નમૂનો | $51.35$ | $9.74$ | $38.91$ |
| સંશ્લેષિત નમૂનો | $51.35$ | $9.74$ | $38.91$ |
MediumKCET 2026
View Solution$H$ અને $O$ એમ બે અલગ-અલગ તત્વોમાંથી બનતા સંયોજનો $H_2O$ અને $H_2O_2$ કયા નિયમનું નિદર્શન કરે છે?
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo