ઓક્સિજન વિયોજન વક્ર (Oxygen dissociation curve) સમજાવો. તેના દ્વારા $O_2$ ના વહન માટે જરૂરી પરિબળો સમજાવો.

(N/A) હિમોગ્લોબિન એ $RBCs$ માં જોવા મળતું લાલ રંગનું લોહતત્વયુક્ત રંજકદ્રવ્ય છે. $O_2$ હિમોગ્લોબિન સાથે પ્રતિવર્તી રીતે જોડાઈને ઓક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે.
દરેક હિમોગ્લોબિન અણુ મહત્તમ ચાર $O_2$ ના અણુઓનું વહન કરી શકે છે. હિમોગ્લોબિન સાથે $O_2$ નું જોડાણ મુખ્યત્વે $O_2$ ના આંશિક દબાણ $(pO_2)$ પર આધારિત છે.
$CO_2$ નું આંશિક દબાણ $(pCO_2)$, હાઇડ્રોજન આયન સાંદ્રતા $(H^+)$ અને તાપમાન એ અન્ય પરિબળો છે જે આ જોડાણમાં દખલ કરી શકે છે.
જ્યારે હિમોગ્લોબિનની $O_2$ સાથેની સંતૃપ્તિની ટકાવારીને $pO_2$ ની સામે આલેખવામાં આવે છે, ત્યારે એક સિગ્મોઇડ ($S$-આકારનો) વક્ર મળે છે. આ વક્રને ઓક્સિજન વિયોજન વક્ર કહેવામાં આવે છે.
આ વક્ર $pCO_2$ અને $H^+$ સાંદ્રતા જેવા પરિબળોની હિમોગ્લોબિન સાથે $O_2$ ના જોડાણ પર થતી અસરનો અભ્યાસ કરવામાં ખૂબ ઉપયોગી છે.
વાયુકોષ્ઠોમાં, જ્યાં ઊંચું $pO_2$, નીચું $pCO_2$, ઓછી $H^+$ સાંદ્રતા અને નીચું તાપમાન હોય છે, ત્યાંની પરિસ્થિતિઓ ઓક્સિહિમોગ્લોબિનના નિર્માણ માટે અનુકૂળ હોય છે.
પેશીઓમાં, જ્યાં નીચું $pO_2$, ઊંચું $pCO_2$, ઊંચી $H^+$ સાંદ્રતા અને ઊંચું તાપમાન હોય છે, ત્યાંની પરિસ્થિતિઓ ઓક્સિહિમોગ્લોબિનમાંથી ઓક્સિજનના વિયોજન માટે અનુકૂળ હોય છે.
આ સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે $O_2$ ફેફસાની સપાટી પર હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાય છે અને પેશીઓમાં મુક્ત થાય છે. સામાન્ય શારીરિક પરિસ્થિતિઓમાં દર $100 \text{ ml}$ ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પેશીઓને આશરે $5 \text{ ml}$ $O_2$ પહોંચાડી શકે છે.