ફોસ્ફીન $(PH_{3})$ ની બનાવટ આપો. ફોસ્ફીન $(PH_{3})$ ના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો જણાવો. ફોસ્ફીનના ઉપયોગો જણાવો.

(N/A) બનાવટ: ફોસ્ફીન કેલ્શિયમ ફોસ્ફાઇડની પાણી અથવા મંદ $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
$Ca_{3}P_{2} + 6H_{2}O \rightarrow 3Ca(OH)_{2} + 2PH_{3}$
$Ca_{3}P_{2} + 6HCl \rightarrow 3CaCl_{2} + 2PH_{3}$
પ્રયોગશાળામાં,તે સફેદ ફોસ્ફરસને $CO_{2}$ ના નિષ્ક્રિય વાતાવરણમાં સાંદ્ર $NaOH$ દ્રાવણ સાથે ગરમ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
$P_{4} + 3NaOH + 3H_{2}O \rightarrow PH_{3} + 3NaH_{2}PO_{2}$ (સોડિયમ હાઇપોફોસ્ફાઇટ)
શુદ્ધ $PH_{3}$ મેળવવા માટે,તેને $HI$ માં શોષીને ફોસ્ફોનિયમ આયોડાઇડ $(PH_{4}I)$ બનાવવામાં આવે છે,જે $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને શુદ્ધ ફોસ્ફીન મુક્ત કરે છે: $PH_{4}I + KOH \rightarrow KI + H_{2}O + PH_{3}$.
ભૌતિક ગુણધર્મો: $PH_{3}$ એ સડેલી માછલી જેવી ગંધ ધરાવતો રંગહીન વાયુ છે અને તે અત્યંત ઝેરી છે. તે પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય છે.
રાસાયણિક ગુણધર્મો: ફોસ્ફીન $HNO_{3}$,$Cl_{2}$ અને $Br_{2}$ જેવી ઓક્સિડેશનકર્તાઓની હાજરીમાં વિસ્ફોટ કરે છે. તે નિર્બળ બેઝ છે અને એસિડ સાથે ફોસ્ફોનિયમ સંયોજનો બનાવે છે,દા.ત.,$PH_{3} + HBr \rightarrow PH_{4}Br$ (ફોસ્ફોનિયમ બ્રોમાઇડ). તે ધાતુના ક્ષારો સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફોસ્ફાઇડ બનાવે છે: $3CuSO_{4} + 2PH_{3} \rightarrow Cu_{3}P_{2} + 3H_{2}SO_{4}$ અને $3HgCl_{2} + 2PH_{3} \rightarrow Hg_{3}P_{2} + 6HCl$.
ઉપયોગો: ફોસ્ફીનનો ઉપયોગ હોમ્સ સિગ્નલમાં થાય છે. કેલ્શિયમ કાર્બાઇડ $(CaC_{2})$ અને કેલ્શિયમ ફોસ્ફાઇડ $(Ca_{3}P_{2})$ ધરાવતા પાત્રોને દરિયામાં ફેંકવામાં આવે છે,જ્યાં ઉત્પન્ન થતા વાયુઓ ($C_{2}H_{2}$ અને $PH_{3}$) સળગીને સિગ્નલ તરીકે કામ કરે છે. તેનો ઉપયોગ સ્મોક સ્ક્રીન બનાવવામાં પણ થાય છે.