ખોરાકની ગુણવત્તા સુધારવા માટે વનસ્પતિ સંવર્ધન (Plant breeding) કેવી રીતે ઉપયોગી છે?

(N/A) વિશ્વમાં $840$ મિલિયનથી વધુ લોકો પાસે તેમની દૈનિક ખોરાક અને પોષક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પૂરતો ખોરાક નથી.
તેનાથી પણ મોટી સંખ્યામાં—ત્રણ અબજ લોકો—સૂક્ષ્મ પોષકતત્વો,પ્રોટીન અને વિટામિનની ઉણપ અથવા 'હિડન હંગર' (છુપી ભૂખ) થી પીડાય છે કારણ કે તેઓ પૂરતા પ્રમાણમાં ફળો,શાકભાજી,કઠોળ,માછલી અને માંસ ખરીદી શકતા નથી. આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષકતત્વો—ખાસ કરીને આયર્ન,વિટામિન-$A$,આયોડિન અને ઝિંક—ની ઉણપ ધરાવતો ખોરાક રોગનું જોખમ વધારે છે,આયુષ્ય ઘટાડે છે અને માનસિક ક્ષમતાઓમાં ઘટાડો કરે છે.
બાયોફોર્ટિફિકેશન: વિટામિન્સ અને ખનિજોના ઉચ્ચ સ્તર અથવા ઉચ્ચ પ્રોટીન અને તંદુરસ્ત ચરબી ધરાવતા પાકોનું સંવર્ધન કરવું એ જાહેર આરોગ્ય સુધારવા માટેનું સૌથી વ્યવહારુ સાધન છે.
સુધારેલી પોષણ ગુણવત્તા માટેનું સંવર્ધન નીચેના ઉદ્દેશ્યો સાથે હાથ ધરવામાં આવે છે:
$(i)$ પ્રોટીનનું પ્રમાણ અને ગુણવત્તા
$(ii)$ તેલનું પ્રમાણ અને ગુણવત્તા
$(iii)$ વિટામિનનું પ્રમાણ
$(iv)$ સૂક્ષ્મ પોષકતત્વો અને ખનિજનું પ્રમાણ
$2000$ માં,મકાઈની એવી જાતો વિકસાવવામાં આવી હતી જેમાં હાલની મકાઈની જાતોની સરખામણીમાં લાયસિન અને ટ્રિપ્ટોફન એમિનો એસિડનું પ્રમાણ બમણું હતું.
ઘઉંની જાત,એટલાસ $66$,જેમાં ઉચ્ચ પ્રોટીન સામગ્રી છે,તેનો ઉપયોગ ખેતીલાયક ઘઉંના સુધારણા માટે દાતા તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.
સામાન્ય રીતે વપરાતી જાતો કરતા પાંચ ગણા વધુ આયર્ન ધરાવતી આયર્ન-ફોર્ટિફાઇડ ચોખાની જાત વિકસાવવી શક્ય બની છે.
ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(IARI)$,નવી દિલ્હીએ પણ અનેક શાકભાજીના પાકો બહાર પાડ્યા છે જે વિટામિન્સ અને ખનિજોથી સમૃદ્ધ છે. ઉદાહરણ તરીકે,વિટામિન-$A$ થી સમૃદ્ધ ગાજર,પાલક,કોળું; વિટામિન-$C$ થી સમૃદ્ધ કારેલા,બથુઆ,સરસવ,ટામેટા; આયર્ન અને કેલ્શિયમથી સમૃદ્ધ પાલક અને બથુઆ; અને પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ કઠોળ (બ્રોડ બીન્સ,લેબલેબ,ફ્રેન્ચ બીન્સ અને વટાણા).