નિષ્ક્રિયકારક (deactivating) સમૂહો એટલે શું? યોગ્ય ઉદાહરણો સાથે સમજાવો.

(N/A) વ્યાખ્યા: જે સમૂહો બેન્ઝીન વલય સાથે જોડાય ત્યારે ત્યારબાદની ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી એરોમેટિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયાને બેન્ઝીન કરતા ધીમી બનાવે છે,તેમને નિષ્ક્રિયકારક સમૂહો કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણો: મોટાભાગના મેટા-નિર્દેશક સમૂહો નિષ્ક્રિયકારક સમૂહો છે,જેમ કે $-COOH$,$-NO_2$,$-SO_3H$,$-COCl$,$-COR$,$-COOR$,અને $-CN$.
સમજૂતી:
$(a)$ સંસ્પંદન અસર: મેટા-નિર્દેશક સમૂહોમાં,બેન્ઝીન વલયની $\pi$-ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા સંસ્પંદનને કારણે વિસ્થાપિત સમૂહ તરફ ખેંચાય છે. આનાથી વલયમાં ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટે છે,જે તેને ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી હુમલા માટે ઓછું સક્રિય બનાવે છે.
$(b)$ પ્રેરક અસર: આમાંના મોટાભાગના સમૂહો પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક પ્રેરક અસર ($-I$ અસર) દર્શાવે છે,જે વલયમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતાને પોતાની તરફ ખેંચે છે,જેનાથી વલયની ઇલેક્ટ્રોન ઘનતામાં વધુ ઘટાડો થાય છે અને તે ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી વિસ્થાપન માટે નિષ્ક્રિય બને છે.