ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક (Grignard Reagent) પર નોંધ લખો.

(N/A) મોટાભાગના કાર્બનિક ક્લોરાઈડ,બ્રોમાઈડ અને આયોડાઈડ અમુક ધાતુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બન-ધાતુ બંધ ધરાવતા સંયોજનો આપે છે,જેને ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજનો કહેવામાં આવે છે.
વિક્ટર ગ્રીગનાર્ડે ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજનોનો એક મહત્વપૂર્ણ વર્ગ શોધ્યો,જેને આલ્કાઈલ મેગ્નેશિયમ હેલાઈડ $(RMgX)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેમને ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો કહેવાય છે.
ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો હેલોઆલ્કેનની શુષ્ક ઈથરની હાજરીમાં મેગ્નેશિયમ ધાતુ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે:
$CH_3CH_2Br + Mg \xrightarrow{\text{dry ether}} CH_3CH_2MgBr$
ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકમાં,કાર્બન અને મેગ્નેશિયમ વચ્ચેનો બંધ સહસંયોજક છે પરંતુ અત્યંત ધ્રુવીય છે,જેમાં કાર્બન ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ મેગ્નેશિયમ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન ખેંચે છે. મેગ્નેશિયમ-હેલોજન બંધ મૂળભૂત રીતે આયનીય છે. તેનું બંધારણ $R^{\delta-} - Mg^{2+}X^{\delta-}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો ભેજ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે અને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઈડ્રોકાર્બન બનાવે છે:
$RMgX + H_2O \longrightarrow RH + Mg(OH)X$
તેથી,ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકમાંથી ભેજના અંશને પણ દૂર રાખવો જરૂરી છે. આથી જ આ પ્રક્રિયા શુષ્ક ઈથરમાં કરવામાં આવે છે. આ હેલાઈડ્સને હાઈડ્રોકાર્બનમાં રૂપાંતરિત કરવાની એક પદ્ધતિ છે.