એસિડ અને બેઝ માટેનો આર્હેનિયસનો સિદ્ધાંત સમજાવો.

(N/A) વ્યાખ્યા: આર્હેનિયસના સિદ્ધાંત મુજબ,એસિડ એવા પદાર્થો છે જે પાણીમાં વિયોજન પામીને હાઇડ્રોજન આયનો $(H_{(aq)}^{+})$ આપે છે. આર્હેનિયસના સિદ્ધાંત મુજબ,બેઝ એવા પદાર્થો છે જે હાઇડ્રોક્સિલ આયનો $(OH_{(aq)}^{-})$ ઉત્પન્ન કરે છે.
એસિડનું સામાન્ય સૂત્ર $HX$ છે અને બેઝનું સામાન્ય સૂત્ર $MOH$ છે.
જલીય દ્રાવણમાં એસિડ $HX$ નું આયનીકરણ:
$HX_{(aq)} \longrightarrow H_{(aq)}^{+} + X_{(aq)}^{-}$
અથવા
$HX_{(aq)} + H_{2}O_{(l)} \longrightarrow H_{3}O_{(aq)}^{+} + X_{(aq)}^{-}$
નોંધ: મુક્ત પ્રોટોન $H^{+}$ ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને જલીય દ્રાવણમાં સ્વતંત્ર રીતે અસ્તિત્વ ધરાવી શકતો નથી. તેથી,તે પાણીના અણુના ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયન $(H_{3}O^{+})$ બનાવે છે.
$H_{(aq)}^{+} + H_{2}O_{(l)} \longrightarrow H_{3}O_{(aq)}^{+}$
જલીય દ્રાવણમાં બેઝ $MOH$ નું આયનીકરણ:
$MOH_{(aq)} \longrightarrow M_{(aq)}^{+} + OH_{(aq)}^{-}$
આર્હેનિયસના સિદ્ધાંતની મર્યાદાઓ:
$(i)$ તે ફક્ત જલીય દ્રાવણોને જ લાગુ પડે છે.
$(ii)$ તે એમોનિયા $(NH_{3})$ જેવા પદાર્થોની બેઝિકતા સમજાવી શકતું નથી,જેમાં હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ હોતો નથી.
$(iii)$ તે $H^{+}$ આયનની સ્થિરતા સમજાવતું નથી.