ટૂંકી નોંધ લખો: વિકાસ (Development).

(N/A) વિકાસ એ એક એવો શબ્દ છે જેમાં સજીવના જીવનચક્ર દરમિયાન બીજના અંકુરણથી લઈને જીર્ણતા (senescence) સુધીના તમામ ફેરફારોનો સમાવેશ થાય છે.
ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના કોષના વિકાસની પ્રક્રિયાઓનો ક્રમ નીચે મુજબ છે: વર્ધનશીલ કોષ (Meristematic cell) $\rightarrow$ કોષરસિય વૃદ્ધિ (Plasmatic growth) $\rightarrow$ વિસ્તરણ (Expansion/Elongation) $\rightarrow$ વિભેદન (Differentiation) $\rightarrow$ પરિપક્વન (Maturation) $\rightarrow$ પરિપક્વ કોષ (Mature cell) $\rightarrow$ જીર્ણતા (Senescence) $\rightarrow$ મૃત્યુ (Death).
આ પ્રક્રિયા પેશીઓ અને અંગોને પણ લાગુ પડે છે.
વ્યાપક અર્થમાં,વિકાસ એ વનસ્પતિઓમાં વૃદ્ધિ અને વિભેદન બંનેનો સરવાળો છે.
વૃદ્ધિ અને વિભેદનની વિકાસલક્ષી પ્રક્રિયા અનેક આંતરિક અને બાહ્ય પરિબળો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે:
$(i)$ આંતરિક પરિબળો: આમાં કોષની અંદરના (જનીનિક) અથવા કોષો વચ્ચેના પરિબળો (જેમ કે વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો) બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
$(ii)$ બાહ્ય પરિબળો: આમાં પ્રકાશ,તાપમાન,પાણી,ઓક્સિજન,પોષણ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.