એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બનમાંથી એરાઇલ હેલાઇડ અને એમાઇનમાંથી સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા દ્વારા હેલાઇડની બનાવટ વિશે લખો.

(N/A) એરાઇલ હેલાઇડને આલ્કાઇલ હેલાઇડની રીતે બનાવી શકાતા નથી,કારણ કે ફિનોલનો $C-OH$ બંધ આલ્કોહોલના $C-OH$ બંધ કરતા વધુ મજબૂત હોય છે.
$(a)$ એરીનમાંથી ઇલેક્ટ્રોનઅનુરાગી વિસ્થાપન દ્વારા એરાઇલ હેલાઇડની બનાવટ:
રીત: એરીન સંયોજનોની આયર્ન અથવા આયર્ન $(III)$ ક્લોરાઇડ જેવા લુઇસ એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ક્લોરિન $(Cl_2)$ અને બ્રોમિન $(Br_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી અનુક્રમે એરાઇલ ક્લોરાઇડ અને એરાઇલ બ્રોમાઇડ બને છે.
ક્રિયાતંત્ર: આ પ્રક્રિયા ઇલેક્ટ્રોનઅનુરાગી એરોમેટિક વિસ્થાપન દ્વારા થાય છે. ઉદ્દીપક લુઇસ એસિડ ઇલેક્ટ્રોનઅનુરાગી ($Cl^+$ અથવા $Br^+$) ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_6 + X_2 \xrightarrow{Fe/FeX_3, \Delta} C_6H_5X + HX$ (જ્યાં $X = Cl, Br$).
ઑર્થો અને પૅરા સમઘટકોને તેમના ગલનબિંદુમાં રહેલા મોટા તફાવતને કારણે સરળતાથી અલગ કરી શકાય છે.
આયોડિનેશન: આ પ્રક્રિયામાં ઉત્પન્ન થતા $HI$ ના ઓક્સિડેશન માટે $HNO_3$ અથવા $HIO_4$ જેવા ઓક્સિડેશનકર્તાની જરૂર પડે છે.
ફ્લોરિનેશન: ફ્લોરિનની અત્યંત ઊંચી પ્રતિક્રિયાત્મકતાને કારણે આ પદ્ધતિથી ફ્લોરો સંયોજનો બનાવી શકાતા નથી.
$(b)$ એમાઇનમાંથી સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા દ્વારા એરાઇલ હેલાઇડની બનાવટ:
$(i)$ ડાયએઝોટાઇઝેશન: પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઇનને ઠંડા જલીય ખનિજ એસિડમાં ઓગાળીને સોડિયમ નાઇટ્રાઇટ $(NaNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા ડાયએઝોનિયમ ક્ષાર $(ArN_2^+ X^-)$ બને છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5NH_2 + NaNO_2 + 2HX \xrightarrow{273-278 K} C_6H_5N_2^+ X^- + 2H_2O + NaX$.
$(ii)$ સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા: તાજા બનાવેલા ડાયએઝોનિયમ ક્ષારના દ્રાવણને ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ $(Cu_2Cl_2)$ અથવા ક્યુપ્રસ બ્રોમાઇડ $(Cu_2Br_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરાવતા ડાયએઝોનિયમ સમૂહ $(N_2^+ X^-)$ નું $-Cl$ અથવા $-Br$ દ્વારા વિસ્થાપન થાય છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5N_2^+ X^- \xrightarrow{Cu_2X_2} C_6H_5X + N_2$.