એક ઉદગમ અને એક અવલોકનકાર જમીનની સાપેક્ષે $10 \,ms^{-1}$ ના સમાન વેગથી એકબીજાથી દૂર જાય છે. જો અવલોકનકાર ઉદગમમાંથી આવતા ધ્વનિની આવૃત્તિ $1980 \,Hz$ માપે, તો ઉદગમની વાસ્તવિક આવૃત્તિ કેટલી હશે ($\,Hz$ માં)? (હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $= 340 \,ms^{-1}$)

બે ટ્રક વિરુદ્ધ દિશામાં $0.1 u$ ની ઝડપે એકબીજા તરફ આવી રહ્યા છે। ધ્વનિની ઝડપ $u$ છે। પ્રથમ ટ્રકના ડ્રાઈવર $495 \,Hz$ આવૃત્તિનો હોર્ન વગાડે છે। ધારો કે $v_1$ અને $v_2$ એ બીજા ટ્રકના ડ્રાઈવર દ્વારા સંભળાતી આવૃત્તિઓ છે, જ્યારે ટ્રક એકબીજાની નજીક આવે છે અને જ્યારે ટ્રક એકબીજાને પસાર કરી જાય છે। $v_1 - v_2$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે ($\,Hz$ માં)?

વિધાન $-1$: શ્રોતાની ગતિને કારણે,સ્થિર ઉદગમ દ્વારા ઉત્સર્જિત ધ્વનિ તરંગોની આવૃત્તિ (જે શ્રોતા દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે) પ્રભાવિત થાય છે.
વિધાન $-2$: ઉદગમની ગતિને કારણે,સ્થિર શ્રોતા દ્વારા પ્રાપ્ત થતા ધ્વનિ તરંગોની તરંગલંબાઈ (ઉદગમ દ્વારા ઉત્સર્જિત) પ્રભાવિત થાય છે.
વિધાન $-3$: જો શ્રોતા અને ઉદગમ બંને ગતિ કરતા હોય,તો અવલોકિત આવૃત્તિ ઉદગમની મૂળ આવૃત્તિ કરતા અલગ જ હોવી જોઈએ.
ઉપરોક્ત તમામ કિસ્સાઓ માટે ઉદગમ અથવા શ્રોતાની ગતિને હંમેશા તેમને જોડતી રેખા પર ગણો.

$S_1$ અને $S_2$ એ $656 \ Hz$ આવૃત્તિના બે સમાન ધ્વનિ સ્ત્રોત છે. સ્ત્રોત $S_1$ એ $O$ પર સ્થિત છે અને $S_2$ એ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $O$ ની આસપાસ વર્તુળાકાર માર્ગ પર $4 \sqrt{2} \ ms^{-1}$ ની સમાન ઝડપે ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે. આ માર્ગ પર $P, Q$ અને $R$ એમ ત્રણ બિંદુઓ છે,જેમાં $P$ અને $R$ વ્યાસાંત બિંદુઓ છે અને $Q$ તેમનાથી સમાન અંતરે છે. બિંદુ $P$ પર એક ધ્વનિ ડિટેક્ટર મૂકવામાં આવ્યું છે. સ્ત્રોત $S_1$ એ $OP$ દિશામાં ગતિ કરી શકે છે.
[આપેલ છે: હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $324 \ ms^{-1}$ છે]
$(1)$ જ્યારે માત્ર $S_2$ ધ્વનિ ઉત્સર્જિત કરતું હોય અને તે $Q$ પર હોય,ત્યારે ડિટેક્ટર દ્વારા માપવામાં આવતી ધ્વનિની આવૃત્તિ $Hz$ માં કેટલી હશે?
$(2)$ બંને સ્ત્રોતો ધ્વનિ ઉત્સર્જિત કરે છે તેમ ધારો. જ્યારે $S_2$ એ $R$ પર હોય અને $S_1$ એ $4 \ ms^{-1}$ ની ઝડપે ડિટેક્ટર તરફ ગતિ કરતું હોય,ત્યારે ડિટેક્ટર દ્વારા માપવામાં આવતી બીટ આવૃત્તિ $\qquad$ $Hz$ છે.

એક ટ્રેન રેલ્વે સ્ટેશનના આઉટર સિગ્નલ પર ઉભી રહીને $400 \ Hz$ આવૃત્તિની સીટી વગાડે છે. ટ્રેન $10 \ ms^{-1}$ ની ઝડપે પ્લેટફોર્મ તરફ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. પ્લેટફોર્મ પર ઉભેલા અવલોકનકાર માટે અવાજની આવૃત્તિ કેટલી હશે ($Hz$ માં)? (હવામાં અવાજનો વેગ $= 330 \ ms^{-1}$).

એક ટ્રેન $72\ km/hr$ ની ઝડપે ટેકરી તરફ જઈ રહી છે અને $500\ Hz$ આવૃત્તિની સીટી વગાડે છે. પવન ટેકરીથી $36\ km/hr$ ની ઝડપે ફૂંકાઈ રહ્યો છે. જો હવામાં અવાજની ઝડપ $340\ m/s$ હોય,તો ટેકરી પર ઉભેલા માણસ દ્વારા સંભળાતી આવૃત્તિ (આશરે) ... $Hz$ છે.