ઓલિક એસિડના અણુનું કદ નક્કી કરવાની પદ્ધતિ સમજાવો.
(N/A) ઓલિક એસિડ એક સાબુ જેવું પ્રવાહી છે અને તેના અણુનું કદ $10^{-9} \,m$ ના ક્રમનું હોય છે.
આ પદ્ધતિમાં, આણ્વિક સ્તરની જાડાઈ નક્કી કરવામાં આવે છે, જે અણુનું પરિમાણ આપે છે.
સૌ પ્રથમ, $1 \,cm^{3}$ ઓલિક એસિડને આલ્કોહોલમાં ઓગાળીને $20 \,cm^{3}$ નું દ્રાવણ બનાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ, આ દ્રાવણમાંથી $1 \,cm^{3}$ લઈને તેને ફરીથી આલ્કોહોલ સાથે મિશ્ર કરીને $20 \,cm^{3}$ નું દ્રાવણ બનાવવામાં આવે છે.
આમ, અંતિમ દ્રાવણમાં ઓલિક એસિડની સાંદ્રતા $\left(\frac{1}{20 \times 20}\right) \,cm^{3}$ ઓલિક એસિડ પ્રતિ $cm^{3}$ દ્રાવણ થાય છે.
એક મોટા છીછરા પાત્રમાં પાણી લેવામાં આવે છે અને તેની સપાટી પર લાયકોપોડિયમ પાવડર છાંટવામાં આવે છે.
જ્યારે ઓલિક એસિડના દ્રાવણનું એક ટીપું પાણીની સપાટી પર મૂકવામાં આવે છે, ત્યારે તે એક અણુની જાડાઈ ધરાવતા પાતળા, ગોળાકાર સ્તરમાં ફેલાઈ જાય છે.
ધારો કે પાણી પર મૂકવામાં આવેલા ટીપાંની સંખ્યા $n$ છે અને દરેક ટીપાંનું કદ $V \,cm^{3}$ છે.
સ્તરમાં ઓલિક એસિડનું કુલ કદ $V_{total} = n \times V \times \left(\frac{1}{20 \times 20}\right) \,cm^{3}$ થાય છે.
જો પાણી પર બનેલા ગોળાકાર સ્તરનું ક્ષેત્રફળ $A$ હોય, તો સ્તરની જાડાઈ $t$ નીચે મુજબ મળે છે: $t = \frac{V_{total}}{A} = \frac{n V}{400 A} \,cm$.
આ સ્તર એક અણુ જેટલું જાડું હોવાથી, $t$ એ ઓલિક એસિડના અણુનું કદ (વ્યાસ) દર્શાવે છે, જે $10^{-9} \,m$ ના ક્રમનું હોય છે.
આ પદ્ધતિમાં, આણ્વિક સ્તરની જાડાઈ નક્કી કરવામાં આવે છે, જે અણુનું પરિમાણ આપે છે.
સૌ પ્રથમ, $1 \,cm^{3}$ ઓલિક એસિડને આલ્કોહોલમાં ઓગાળીને $20 \,cm^{3}$ નું દ્રાવણ બનાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ, આ દ્રાવણમાંથી $1 \,cm^{3}$ લઈને તેને ફરીથી આલ્કોહોલ સાથે મિશ્ર કરીને $20 \,cm^{3}$ નું દ્રાવણ બનાવવામાં આવે છે.
આમ, અંતિમ દ્રાવણમાં ઓલિક એસિડની સાંદ્રતા $\left(\frac{1}{20 \times 20}\right) \,cm^{3}$ ઓલિક એસિડ પ્રતિ $cm^{3}$ દ્રાવણ થાય છે.
એક મોટા છીછરા પાત્રમાં પાણી લેવામાં આવે છે અને તેની સપાટી પર લાયકોપોડિયમ પાવડર છાંટવામાં આવે છે.
જ્યારે ઓલિક એસિડના દ્રાવણનું એક ટીપું પાણીની સપાટી પર મૂકવામાં આવે છે, ત્યારે તે એક અણુની જાડાઈ ધરાવતા પાતળા, ગોળાકાર સ્તરમાં ફેલાઈ જાય છે.
ધારો કે પાણી પર મૂકવામાં આવેલા ટીપાંની સંખ્યા $n$ છે અને દરેક ટીપાંનું કદ $V \,cm^{3}$ છે.
સ્તરમાં ઓલિક એસિડનું કુલ કદ $V_{total} = n \times V \times \left(\frac{1}{20 \times 20}\right) \,cm^{3}$ થાય છે.
જો પાણી પર બનેલા ગોળાકાર સ્તરનું ક્ષેત્રફળ $A$ હોય, તો સ્તરની જાડાઈ $t$ નીચે મુજબ મળે છે: $t = \frac{V_{total}}{A} = \frac{n V}{400 A} \,cm$.
આ સ્તર એક અણુ જેટલું જાડું હોવાથી, $t$ એ ઓલિક એસિડના અણુનું કદ (વ્યાસ) દર્શાવે છે, જે $10^{-9} \,m$ ના ક્રમનું હોય છે.
Explore More
Similar Questions
$(a)$ પૃથ્વી-ચંદ્રનું અંતર પૃથ્વીની આશરે $60$ ત્રિજ્યા જેટલું છે. ચંદ્ર પરથી જોતા પૃથ્વીનો કોણીય વ્યાસ (આશરે ડિગ્રીમાં) કેટલો હશે?
$(b)$ પૃથ્વી પરથી ચંદ્રનો કોણીય વ્યાસ $(1/2)^{\circ}$ દેખાય છે. પૃથ્વીની સરખામણીમાં તેનું સાપેક્ષ કદ કેટલું હશે?
$(c)$ લંબન માપન પરથી,સૂર્ય પૃથ્વી-ચંદ્રના અંતર કરતા આશરે $400$ ગણા અંતરે હોવાનું જણાય છે. સૂર્ય અને પૃથ્વીના વ્યાસનો ગુણોત્તર અંદાજો.
$(b)$ પૃથ્વી પરથી ચંદ્રનો કોણીય વ્યાસ $(1/2)^{\circ}$ દેખાય છે. પૃથ્વીની સરખામણીમાં તેનું સાપેક્ષ કદ કેટલું હશે?
$(c)$ લંબન માપન પરથી,સૂર્ય પૃથ્વી-ચંદ્રના અંતર કરતા આશરે $400$ ગણા અંતરે હોવાનું જણાય છે. સૂર્ય અને પૃથ્વીના વ્યાસનો ગુણોત્તર અંદાજો.
Medium
View Solution$(a)$ $1$ પાર્સેક એટલે કેટલા એસ્ટ્રોનોમિકલ યુનિટ $(AU)$ થાય?
$(b)$ પૃથ્વીથી $2$ પાર્સેક દૂર રહેલા સૂર્ય જેવા તારાનો વિચાર કરો. જ્યારે તેને $100$ ગણું મોટું કરતા ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોવામાં આવે,ત્યારે તારાનું કોણીય કદ કેટલું હોવું જોઈએ? સૂર્ય પૃથ્વી પરથી $(\frac{1}{2})^{\circ}$ નો દેખાય છે. વાતાવરણીય વધઘટને કારણે,માનવ આંખ $1$ આર્ક મિનિટ કરતા નાની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ જોઈ શકતી નથી.
$(c)$ મંગળનો વ્યાસ પૃથ્વીના વ્યાસ કરતા અડધો છે. જ્યારે તે પૃથ્વીની સૌથી નજીક હોય ત્યારે તે પૃથ્વીથી લગભગ $\frac{1}{2} AU$ અંતરે હોય છે. તે જ ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોતા તેનું કદ કેટલું દેખાશે તેની ગણતરી કરો.
$(b)$ પૃથ્વીથી $2$ પાર્સેક દૂર રહેલા સૂર્ય જેવા તારાનો વિચાર કરો. જ્યારે તેને $100$ ગણું મોટું કરતા ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોવામાં આવે,ત્યારે તારાનું કોણીય કદ કેટલું હોવું જોઈએ? સૂર્ય પૃથ્વી પરથી $(\frac{1}{2})^{\circ}$ નો દેખાય છે. વાતાવરણીય વધઘટને કારણે,માનવ આંખ $1$ આર્ક મિનિટ કરતા નાની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ જોઈ શકતી નથી.
$(c)$ મંગળનો વ્યાસ પૃથ્વીના વ્યાસ કરતા અડધો છે. જ્યારે તે પૃથ્વીની સૌથી નજીક હોય ત્યારે તે પૃથ્વીથી લગભગ $\frac{1}{2} AU$ અંતરે હોય છે. તે જ ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોતા તેનું કદ કેટલું દેખાશે તેની ગણતરી કરો.
Medium
View Solutionભૌતિક રાશિના માપનની ચોકસાઈ કયા પરિબળો પર આધાર રાખે છે?
Easy
View Solutionએવો દાવો કરવામાં આવે છે કે જો બે સીઝિયમ ઘડિયાળોને કોઈપણ ખલેલ વગર $100$ વર્ષ સુધી ચલાવવામાં આવે,તો તે માત્ર $0.02\; s$ જેટલો જ તફાવત દર્શાવી શકે છે. $1\; s$ ના સમયગાળાને માપવા માટે પ્રમાણિત સીઝિયમ ઘડિયાળની ચોકસાઈ વિશે આ શું સૂચવે છે?
Medium
View Solutionએક લંબઘન બ્લોકનું પરિમાણ $(1.5 \times 1.5 \times 1.0) \ cm$ છે. આ લંબઘનનું કુલ પૃષ્ઠફળ ($cm^2$ માં) કેટલું થાય?
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo