Class 12Chemistry8-2.Carboxylic acids and Their derivativeMix Examples-Carboxylic acids and Their derivative
Difficultનીચેના દરેક માટે તાર્કિક સમજૂતી આપો:
$(i)$ સાયક્લોહેક્ઝેનોન સારી ઉપજમાં સાયનોહાઈડ્રિન બનાવે છે પરંતુ $2,2,6-$ટ્રાયમિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન બનાવતું નથી.
$(ii)$ સેમિકાર્બેઝાઈડમાં બે $-NH_2$ સમૂહો હોય છે. જોકે,માત્ર એક જ સેમિકાર્બેઝોન્સના નિર્માણમાં સામેલ છે.
$(iii)$ એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં કાર્બોક્સિલિક એસિડ અને આલ્કોહોલમાંથી એસ્ટરની તૈયારી દરમિયાન,પાણી અથવા એસ્ટર જેવું બને કે તરત જ તેને દૂર કરવું જોઈએ.
$(i)$ સાયક્લોહેક્ઝેનોન સારી ઉપજમાં સાયનોહાઈડ્રિન બનાવે છે પરંતુ $2,2,6-$ટ્રાયમિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન બનાવતું નથી.
$(ii)$ સેમિકાર્બેઝાઈડમાં બે $-NH_2$ સમૂહો હોય છે. જોકે,માત્ર એક જ સેમિકાર્બેઝોન્સના નિર્માણમાં સામેલ છે.
$(iii)$ એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં કાર્બોક્સિલિક એસિડ અને આલ્કોહોલમાંથી એસ્ટરની તૈયારી દરમિયાન,પાણી અથવા એસ્ટર જેવું બને કે તરત જ તેને દૂર કરવું જોઈએ.
(N/A) $(i)$ સાયક્લોહેક્ઝેનોન સાયનોહાઈડ્રિન બનાવે છે કારણ કે ન્યુક્લિયોફાઈલ $CN^{-}$ નોંધપાત્ર અવકાશી અવરોધ વિના કાર્બોનિલ કાર્બન પર સરળતાથી હુમલો કરી શકે છે. $2,2,6-$ટ્રાયમિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોનમાં,$\alpha-$સ્થિતિ પરના મિથાઈલ સમૂહો નોંધપાત્ર અવકાશી અવરોધ પેદા કરે છે,જે $CN^{-}$ ના ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલાને અટકાવે છે.
$(ii)$ સેમિકાર્બેઝાઈડ $(H_2N-NH-CO-NH_2)$ માં સંસ્પંદન જોવા મળે છે જ્યાં એક $-NH_2$ સમૂહ પરના ઈલેક્ટ્રોનની અબંધકારક જોડી કાર્બોનિલ સમૂહ તરફ સ્થાનાંતરિત થાય છે. આ તે ચોક્કસ $-NH_2$ સમૂહની ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા અને ન્યુક્લિયોફિલીસીટી ઘટાડે છે. બીજો $-NH_2$ સમૂહ,જે સંસ્પંદનમાં સામેલ નથી,તે ન્યુક્લિયોફિલિક રહે છે અને સેમિકાર્બેઝોન્સ બનાવવા માટે આલ્ડિહાઈડ અને કીટોનના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
$(iii)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ અને આલ્કોહોલ વચ્ચેની એસ્ટરીકરણ પ્રક્રિયા એક પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા છે: $RCOOH + R'OH \rightleftharpoons RCOOR' + H_2O$. લે શેટલિયરના સિદ્ધાંત મુજબ,ઉત્પાદનો (પાણી અથવા એસ્ટર) બને કે તરત જ તેને દૂર કરવાથી સંતુલન આગળની દિશામાં ખસે છે,જેનાથી એસ્ટરની ઉપજ વધે છે.
$(ii)$ સેમિકાર્બેઝાઈડ $(H_2N-NH-CO-NH_2)$ માં સંસ્પંદન જોવા મળે છે જ્યાં એક $-NH_2$ સમૂહ પરના ઈલેક્ટ્રોનની અબંધકારક જોડી કાર્બોનિલ સમૂહ તરફ સ્થાનાંતરિત થાય છે. આ તે ચોક્કસ $-NH_2$ સમૂહની ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા અને ન્યુક્લિયોફિલીસીટી ઘટાડે છે. બીજો $-NH_2$ સમૂહ,જે સંસ્પંદનમાં સામેલ નથી,તે ન્યુક્લિયોફિલિક રહે છે અને સેમિકાર્બેઝોન્સ બનાવવા માટે આલ્ડિહાઈડ અને કીટોનના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
$(iii)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ અને આલ્કોહોલ વચ્ચેની એસ્ટરીકરણ પ્રક્રિયા એક પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા છે: $RCOOH + R'OH \rightleftharpoons RCOOR' + H_2O$. લે શેટલિયરના સિદ્ધાંત મુજબ,ઉત્પાદનો (પાણી અથવા એસ્ટર) બને કે તરત જ તેને દૂર કરવાથી સંતુલન આગળની દિશામાં ખસે છે,જેનાથી એસ્ટરની ઉપજ વધે છે.
Explore More
Similar Questions
યાદી-$I$ ને યાદી-$II$ સાથે જોડો.
યાદી-$I$:
$(a)$ $\text{બેન્ઝિન} \xrightarrow[\text{CuCl}]{\text{CO, HCl, Anhyd. AlCl}_3} \text{બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ}$
$(b)$ $R-CO-CH_3 + NaOX \rightarrow$
$(c)$ $R-CH_2-OH + R'COOH \xrightarrow{\text{Conc. H}_2\text{SO}_4}$
$(d)$ $R-CH_2COOH \xrightarrow[(ii) H_2O]{(i) X_2/\text{Red P}} R-CH(X)COOH$
યાદી-$II$:
$(i)$ $\text{હેલ-વોલહાર્ડ-ઝેલિન્સ્કી પ્રક્રિયા}$
(ii) $\text{ગાટરમેન-કોચ પ્રક્રિયા}$
(iii) $\text{હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા}$
(iv) $\text{એસ્ટરીકરણ}$
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો.
યાદી-$I$:
$(a)$ $\text{બેન્ઝિન} \xrightarrow[\text{CuCl}]{\text{CO, HCl, Anhyd. AlCl}_3} \text{બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ}$
$(b)$ $R-CO-CH_3 + NaOX \rightarrow$
$(c)$ $R-CH_2-OH + R'COOH \xrightarrow{\text{Conc. H}_2\text{SO}_4}$
$(d)$ $R-CH_2COOH \xrightarrow[(ii) H_2O]{(i) X_2/\text{Red P}} R-CH(X)COOH$
યાદી-$II$:
$(i)$ $\text{હેલ-વોલહાર્ડ-ઝેલિન્સ્કી પ્રક્રિયા}$
(ii) $\text{ગાટરમેન-કોચ પ્રક્રિયા}$
(iii) $\text{હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા}$
(iv) $\text{એસ્ટરીકરણ}$
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો.
નીચેની પ્રતિક્રિયા શ્રેણી માટે સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો. $Q$,$R$ અને $S$ ને મુખ્ય નીપજો તરીકે ગણો.
કોલમ - $I$ માં સંયોજનનું બંધારણ આપેલ છે,કોલમ - $II$ માં ઉત્કલનબિંદુ અને કોલમ - $III$ માં ક્રિયાશીલ સમૂહ આપેલ છે. કોલમ - $I$ માટે કોલમ - $II$ અને કોલમ - $III$ માંથી સાચી જોડ શોધો.
કોલમ - $I$ (સૂત્ર) કોલમ - $II$ (ઉત્કલનબિંદુ) કોલમ - $III$ (સમૂહ) $(A)$ $CH_3COOH$ $(i)$ $309 \ K$ $(m)$ આલ્કેન $(B)$ $CH_3CH_2CH_2OH$ $(ii)$ $322 \ K$ $(n)$ કીટોન $(C)$ $CH_3COCH_3$ $(iii)$ $329 \ K$ $(o)$ આલ્ડિહાઈડ $(D)$ $CH_3CH_2CHO$ $(iv)$ $391 \ K$ $(p)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(E)$ $CH_3CH_2CH_2CH_2CH_3$ $(v)$ $370 \ K$ $(q)$ આલ્કોહોલ
| કોલમ - $I$ (સૂત્ર) | કોલમ - $II$ (ઉત્કલનબિંદુ) | કોલમ - $III$ (સમૂહ) |
| $(A)$ $CH_3COOH$ | $(i)$ $309 \ K$ | $(m)$ આલ્કેન |
| $(B)$ $CH_3CH_2CH_2OH$ | $(ii)$ $322 \ K$ | $(n)$ કીટોન |
| $(C)$ $CH_3COCH_3$ | $(iii)$ $329 \ K$ | $(o)$ આલ્ડિહાઈડ |
| $(D)$ $CH_3CH_2CHO$ | $(iv)$ $391 \ K$ | $(p)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ |
| $(E)$ $CH_3CH_2CH_2CH_2CH_3$ | $(v)$ $370 \ K$ | $(q)$ આલ્કોહોલ |
Medium
View Solutionનીચેના સંયોજનોને તેમના ઉત્કલન બિંદુના સાચા ક્રમમાં ગોઠવો:
$(I) \, CH_3CH_2CH_2CH_2OH$
$(II) \, CH_3CH_2CH_2CHO$
$(III) \, CH_3CH_2CH_2COOH$
$(I) \, CH_3CH_2CH_2CH_2OH$
$(II) \, CH_3CH_2CH_2CHO$
$(III) \, CH_3CH_2CH_2COOH$
Medium
View Solutionવિધાન : $RCOCl$,$(RCO)_2O$ અને $RCOOR'$ બધા ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો સાથે પ્રક્રિયા કરીને $3^o$ આલ્કોહોલ બનાવે છે.
કારણ : $RCOCl$ એ $R_2Cd$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કીટોન બનાવે છે પરંતુ $(RCO)_2O$ અને $RCOOR'$ બિલકુલ પ્રક્રિયા કરતા નથી.
કારણ : $RCOCl$ એ $R_2Cd$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કીટોન બનાવે છે પરંતુ $(RCO)_2O$ અને $RCOOR'$ બિલકુલ પ્રક્રિયા કરતા નથી.
DifficultAIIMS 2009
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo