વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે?

(N/A) સ્થિર વિદ્યુતભારો અથવા અચળ વેગથી ગતિ કરતા વિદ્યુતભારો (સ્થાયી પ્રવાહ) વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોના સ્ત્રોત બની શકતા નથી. આનું કારણ એ છે કે સ્થિર વિદ્યુતભાર માત્ર વિદ્યુતક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે અને અચળ વેગથી ગતિ કરતા વિદ્યુતભારો વિદ્યુતક્ષેત્ર અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર બંને ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ આ ક્ષેત્રો સમય સાથે બદલાતા નથી.
મેક્સવેલના મતે,પ્રવેગિત વિદ્યુતભારો વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો ઉત્પન્ન કરે છે.
દોલિત વિદ્યુતભાર એ પ્રવેગિત ગતિનું ઉદાહરણ છે. જ્યારે કોઈ વિદ્યુતભાર ચોક્કસ આવૃત્તિ સાથે દોલન કરે છે,ત્યારે તે અવકાશમાં દોલન કરતા વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રો ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે આ ઘટનાનું પુનરાવર્તન થાય છે,ત્યારે વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રો અવકાશમાં પ્રસરણ પામે છે,જેને વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો કહેવામાં આવે છે.
આ તરંગો વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રને લંબ દિશામાં પ્રસરણ પામે છે. વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રો એકબીજાને લંબ રૂપે દોલન કરે છે.
વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોની આવૃત્તિ એ દોલન કરતા વિદ્યુતભારની આવૃત્તિ જેટલી હોય છે. પ્રવેગિત વિદ્યુતભારની ઉર્જા પ્રસરણ પામતા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે.
પ્રકાશ એ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો છે તે કલ્પના કરવી સરળ છે,પરંતુ પ્રયોગશાળામાં તેનું પરીક્ષણ કરવું મુશ્કેલ છે કારણ કે આધુનિક ઇલેક્ટ્રોનિક સર્કિટનો ઉપયોગ કરીને $10^{11} \text{ Hz}$ સુધીની આવૃત્તિ મેળવી શકાય છે,જ્યારે દ્રશ્યમાન વર્ણપટમાં પીળા પ્રકાશની આવૃત્તિ લગભગ $6 \times 10^{14} \text{ Hz}$ હોય છે. તેથી,વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોનો પ્રાયોગિક પુરાવો આપવા માટે,હર્ટ્ઝનો પ્રયોગ રેડિયો તરંગોની નીચી શ્રેણીમાં કરવામાં આવ્યો હતો.
હર્ટ્ઝના પ્રયોગની સફળતા પછી,કોલકાતામાં કામ કરતા જગદીશ ચંદ્ર બોઝ ખૂબ જ ટૂંકી તરંગલંબાઇ ($25 \text{ mm}$ થી $5 \text{ mm}$) ના વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો ઉત્પન્ન કરવામાં અને અવલોકન કરવામાં સફળ થયા હતા. તેમનો પ્રયોગ પ્રયોગશાળા પૂરતો મર્યાદિત હતો. આ સમય દરમિયાન ઇટાલિયન વૈજ્ઞાનિક માર્કોની ઘણા માઇલ સુધી વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો મોકલવામાં સફળ થયા હતા.