નિર્બળ એસિડના ક્ષાર $MX$ (દા.ત. ફોસ્ફોરિક એસિડના ક્ષાર) ની દ્રાવ્યતા નીચા $pH$ પર વધે છે. સમીકરણો સાથે સમજાવો.

(A) $Na_{3}PO_{4}$ જેવા નિર્બળ એસિડના ક્ષારની દ્રાવ્યતા નીચા $pH$ પર વધે છે કારણ કે નીચા $pH$ પર પ્રોટોનેશનને કારણે એનાયન $X^{-}$ ની સાંદ્રતા ઘટે છે. જેમ $[X^{-}]$ ઘટે છે,તેમ $MX$ ની દ્રાવ્યતા વધે છે.
$MX_{(s)} \rightleftharpoons M_{(aq)}^{+} + X_{(aq)}^{-} \quad \dots (Eq.-i)$
$K_{sp} = [M^{+}][X^{-}] \quad \dots (Eq.-ii)$
$MX$ એ નિર્બળ એસિડ $(HX)$ નો ક્ષાર હોવાથી,નિર્બળ એસિડનું આયનીકરણ નીચે મુજબ થાય છે:
$HX_{(aq)} \rightleftharpoons H_{(aq)}^{+} + X_{(aq)}^{-} \quad \dots (Eq.-iii)$
નોંધ: આ ક્ષાર અને નિર્બળ એસિડમાં સામાન્ય આયન $X^{-}$ છે.
નિર્બળ એસિડ માટે આયનીકરણ અચળાંક:
$K_{a} = \frac{[H^{+}][X^{-}]}{[HX]} \quad \dots (Eq.-iv)$
$(Eq.-iv)$ પરથી,$\frac{[X^{-}]}{[HX]} = \frac{K_{a}}{[H^{+}]}$ મળે છે.
ધારો કે $f$ એ દ્રાવણમાં હાજર એનાયન $X^{-}$ નો અંશ છે:
$f = \frac{[X^{-}]}{[HX] + [X^{-}]} = \frac{K_{a}}{[H^{+}] + K_{a}} \quad \dots (Eq.-v)$
જેમ $[H^{+}]$ વધે છે,$pH$ ઘટે છે,અને '$f$' નું મૂલ્ય ઘટે છે,જે $(Eq.-i)$ ના સંતુલનને જમણી તરફ ખસેડે છે,આમ દ્રાવ્યતા વધે છે.