હીટ એન્જિન (ઉષ્મા એન્જિન) સમજાવો અને તેની કાર્યપદ્ધતિ વર્ણવો.

(N/A) હીટ એન્જિન એ એક એવું સાધન છે જેના દ્વારા સિસ્ટમને ચક્રીય પ્રક્રિયામાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે ઉષ્માનું કાર્યમાં રૂપાંતર થાય છે.
આકૃતિમાં એક સાદું હીટ એન્જિન દર્શાવેલ છે. પિસ્ટન ધરાવતા સિલિન્ડરમાં બંધાયેલો વાયુ બર્નર પાસેથી ઉષ્મા મેળવે છે. ઉષ્મા ઉર્જાનું શોષણ કરીને વાયુ વિસ્તરણ પામે છે અને પિસ્ટનને ઉપરની તરફ ધકેલે છે,જેનાથી પૈડું ફરવા લાગે છે.
પૈડાનું પરિભ્રમણ ચાલુ રાખવા માટે હીટ એન્જિનમાં એવી વ્યવસ્થા જરૂરી છે કે જેથી પિસ્ટન સતત ઉપર અને નીચે ગતિ કરી શકે.
વાયુને એન્જિનનો કાર્યકારી પદાર્થ (working substance) કહેવામાં આવે છે. ઉષ્માનું કાર્યમાં રૂપાંતર કરવાની પદ્ધતિ અલગ-અલગ હીટ એન્જિન માટે અલગ-અલગ હોય છે.
હીટ એન્જિન બે પ્રકારના હોય છે:
$(i)$ બાહ્ય દહન એન્જિન (External combustion engine),જેમ કે સ્ટીમ એન્જિન.
$(ii)$ આંતરિક દહન એન્જિન (Internal combustion engines),જેમ કે ડીઝલ,પેટ્રોલ અને ગેસ એન્જિન.