વોન્ટ હોફ અવયવ (van't Hoff factor) સમજાવો અને તેનું સૂત્ર આપો.

(N/A) વોન્ટ હોફ અવયવ,જેને $i$ વડે દર્શાવવામાં આવે છે,તે દ્રાવણમાં દ્રાવ્યના કણોના વિયોજન અથવા સુયોજનની માત્રાને ધ્યાનમાં લેવા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
તે નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે:
$i = \frac{\text{સામાન્ય મોલર દળ}}{\text{અસામાન્ય મોલર દળ}} = \frac{\text{અવલોકિત સંખ્યાત્મક ગુણધર્મ}}{\text{ગણતરી કરેલ સંખ્યાત્મક ગુણધર્મ}}$
વૈકલ્પિક રીતે,તેને આ રીતે દર્શાવી શકાય છે:
$i = \frac{\text{સુયોજન/વિયોજન પછીના કણોના કુલ મોલ}}{\text{સુયોજન/વિયોજન પહેલાના કણોના કુલ મોલ}}$
અહીં,અસામાન્ય મોલર દળ એ પ્રાયોગિક રીતે નક્કી કરેલ મોલર દળ છે,અને ગણતરી કરેલ સંખ્યાત્મક ગુણધર્મો એ ધારણા પર મેળવવામાં આવે છે કે અબાષ્પશીલ દ્રાવ્યનું ન તો સુયોજન થાય છે કે ન તો વિયોજન.
સુયોજનના કિસ્સામાં,$i$ નું મૂલ્ય એક કરતા ઓછું $(i < 1)$ હોય છે,જ્યારે વિયોજન માટે તે એક કરતા વધારે $(i > 1)$ હોય છે. જ્યારે કોઈ સુયોજન/વિયોજન ન હોય,ત્યારે $i = 1$ હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,જલીય $KCl$ દ્રાવણ માટે $i$ નું મૂલ્ય $2$ ની નજીક છે,જ્યારે બેન્ઝીનમાં ઇથેનોઇક એસિડ માટે તે લગભગ $0.5$ છે.
વોન્ટ હોફ અવયવનો સમાવેશ કરવાથી સંખ્યાત્મક ગુણધર્મોના સમીકરણો નીચે મુજબ બદલાય છે:
$1$. બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો: $\frac{P_1^0 - P_1}{P_1^0} = i \frac{n_2}{n_1}$
$2$. ઉત્કલન બિંદુમાં ઉન્નયન: $\Delta T_b = i K_b m$
$3$. ઠાર બિંદુમાં અવનયન: $\Delta T_f = i K_f m$
$4$. અભિસરણ દબાણ: $\Pi = i CRT$ (જ્યાં $C = n/V$)