સ્ટેશન-યાર્ડમાં ઉભેલી એક ટ્રેન સ્થિર હવામાં $400\; Hz$ આવૃત્તિની સીટી વગાડે છે. પવન યાર્ડથી સ્ટેશનની દિશામાં $10\; m s^{-1}$ ની ઝડપે ફૂંકાવવાનું શરૂ કરે છે. સ્ટેશનના પ્લેટફોર્મ પર ઉભેલા અવલોકનકાર માટે ધ્વનિની આવૃત્તિ,તરંગલંબાઇ અને ઝડપ શું હશે? શું આ પરિસ્થિતિ તે કિસ્સા જેવી જ છે જ્યારે હવા સ્થિર હોય અને અવલોકનકાર $10\; m s^{-1}$ ની ઝડપે યાર્ડ તરફ દોડે છે? સ્થિર હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $340\; m s^{-1}$ લઈ શકાય છે.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(D) સ્થિર અવલોકનકાર માટે: આવૃત્તિ $= 400\; Hz$,તરંગલંબાઇ $= 0.875\; m$,ધ્વનિની ઝડપ $= 350\; m s^{-1}$.
દોડતા અવલોકનકાર માટે: આવૃત્તિ $\approx 411.76\; Hz$,તરંગલંબાઇ $= 0.85\; m$,ધ્વનિની ઝડપ $= 340\; m s^{-1}$.
$1$. સ્થિર અવલોકનકાર માટે:
સ્ત્રોત અને અવલોકનકાર એકબીજાની સાપેક્ષમાં સ્થિર હોવાથી,આવૃત્તિ $400\; Hz$ રહે છે. પવન અવલોકનકાર તરફ ફૂંકાય છે,તેથી ધ્વનિની અસરકારક ઝડપ $v_e = v + w = 340 + 10 = 350\; m s^{-1}$ થાય છે. તરંગલંબાઇ $\lambda = v_e / f = 350 / 400 = 0.875\; m$ મળે છે.
$2$. દોડતા અવલોકનકાર માટે:
અહીં હવા સ્થિર છે,તેથી ધ્વનિની ઝડપ $340\; m s^{-1}$ છે. તરંગલંબાઇ $\lambda = v / f = 340 / 400 = 0.85\; m$ રહે છે. અવલોકનકાર $10\; m s^{-1}$ ની ઝડપે સ્ત્રોત તરફ ગતિ કરે છે,તેથી સંભળાતી આવૃત્તિ $f' = f(v + v_o) / v = 400(340 + 10) / 340 = 411.76\; Hz$ થાય છે.
નિષ્કર્ષ: બંને પરિસ્થિતિઓ સમાન નથી કારણ કે બંને કિસ્સાઓમાં તરંગલંબાઇ અને ધ્વનિની અસરકારક ઝડપ અલગ-અલગ છે.

Explore More

Similar Questions

ધ્વનિના એક ઉદગમ $(S)$ ની આવૃત્તિ $240 \ Hz$ છે. જ્યારે અવલોકનકાર $(O)$ અને ઉદગમ જમીનની સાપેક્ષે $v$ જેટલી ઝડપથી એકબીજાની નજીક આવે છે (આકૃતિમાં કેસ $1$ માં દર્શાવ્યા મુજબ),ત્યારે અવલોકનકાર ધ્વનિની આવૃત્તિ $288 \ Hz$ માપે છે. જો કે,જ્યારે અવલોકનકાર અને ઉદગમ જમીનની સાપેક્ષે તે જ ઝડપ $v$ થી એકબીજાથી દૂર જાય છે (આકૃતિમાં કેસ $2$ માં દર્શાવ્યા મુજબ),ત્યારે અવલોકનકાર ધ્વનિની આવૃત્તિ $n \ Hz$ માપે છે. $n$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?

જ્યારે સ્ત્રોત સ્થિર હોય ત્યારે તરંગલંબાઈ $120 \, cm$ છે. જો સ્ત્રોત અવલોકનકાર તરફ $60 \, m/s$ ના સાપેક્ષ વેગથી ગતિ કરતો હોય,તો અવલોકનકાર સુધી પહોંચતા ધ્વનિ તરંગની તરંગલંબાઈ ... $cm$ હશે (ધ્વનિનો વેગ $= 330 \, m/s$).

એક અવલોકનકારે સ્થિર ઉદગમની સાપેક્ષે કેટલા વેગથી ગતિ કરવી જોઈએ જેથી તે ઉદગમની આવૃત્તિ કરતા બમણી આવૃત્તિનો અવાજ સાંભળી શકે?

$f$ આવૃત્તિ ધરાવતા તરંગો ઉત્સર્જિત કરતો સ્ત્રોત $v/4$ ના વેગથી અવલોકનકાર તરફ ગતિ કરે છે અને અવલોકનકાર $v/6$ ના વેગથી સ્ત્રોતથી દૂર જાય છે,તો અવલોકનકાર દ્વારા સંભળાતી આભાસી આવૃત્તિ કેટલી હશે? ($v =$ ધ્વનિનો વેગ)

એક ટ્રેન વ્હિસલ વગાડતી પ્લેટફોર્મ પર ઉભેલા અવલોકનકારથી દૂર $V$ જેટલા અચળ વેગથી ગતિ કરે છે. વ્હિસલની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n$ અને આભાસી આવૃત્તિનો ગુણોત્તર $1.2: 1$ છે. જો ટ્રેન સ્થિર હોય અને અવલોકનકાર તે જ વેગ $V$ થી તેનાથી દૂર જાય,તો $n$ અને આભાસી આવૃત્તિનો ગુણોત્તર કેટલો થાય ($: 1$ માં)?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo