ગતિશીલ ઉદગમ અને ગતિશીલ અવલોકનકાર માટે અવલોકનકારે અનુભવેલી આવૃત્તિનું સમીકરણ મેળવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ધારો કે અવલોકનકારથી ઉદગમ તરફની દિશાને ધન દિશા તરીકે લઈએ.
ધારો કે ઉદગમ અને અવલોકનકાર અનુક્રમે $v_{s}$ અને $v_{0}$ વેગથી ગતિ કરે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
ધારો કે $t=0$ સમયે,અવલોકનકાર $O_{1}$ પર છે અને ઉદગમ $S_{1}$ પર છે,જ્યાં $O_{1}$ એ $S_{1}$ ની ડાબી બાજુએ છે.
ઉદગમ $v$ વેગ,$\nu$ આવૃત્તિ અને $T_{0}$ આવર્તકાળ ધરાવતું તરંગ ઉત્સર્જિત કરે છે,જે માધ્યમની સાપેક્ષ સ્થિર અવલોકનકાર દ્વારા માપવામાં આવે છે.
ધારો કે $t=0$ સમયે $O_{1}$ અને $S_{1}$ વચ્ચેનું અંતર $L$ છે,જ્યારે ઉદગમ પ્રથમ શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે. અવલોકનકાર ગતિ કરતો હોવાથી,અવલોકનકારની સાપેક્ષ તરંગનો વેગ $v+v_{0}$ થશે. તેથી,પ્રથમ શૃંગ અવલોકનકાર પાસે $t_{1}=\frac{L}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
$t=T_{0}$ સમયે,અવલોકનકાર અને ઉદગમ બંને તેમના નવા સ્થાનો $O_{2}$ અને $S_{2}$ પર પહોંચે છે. અવલોકનકાર અને ઉદગમ વચ્ચેનું નવું અંતર $O_{2}S_{2}$ એ $L+(v_{s}-v_{0})T_{0}$ થશે.
$S_{2}$ પર,ઉદગમ બીજું શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે. આ અવલોકનકાર પાસે $t_{2}=T_{0}+\frac{L+(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
$nT_{0}$ સમયે,ઉદગમ તેનું $(n+1)^{th}$ શૃંગ ઉત્સર્જિત કરે છે,અને તે અવલોકનકાર પાસે $t_{n+1}=nT_{0}+\frac{L+n(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}}$ સમયે પહોંચે છે.
પ્રથમ અને $(n+1)^{th}$ શૃંગના આગમન વચ્ચેનો સમયગાળો $\Delta t = t_{n+1} - t_{1} = nT_{0} + \frac{n(v_{s}-v_{0})T_{0}}{v+v_{0}} = nT_{0} \left(1 + \frac{v_{s}-v_{0}}{v+v_{0}}\right) = nT_{0} \left(\frac{v+v_{0}+v_{s}-v_{0}}{v+v_{0}}\right) = nT_{0} \left(\frac{v+v_{s}}{v+v_{0}}\right)$ છે.
અવલોકિત આવર્તકાળ $T' = \frac{\Delta t}{n} = T_{0} \left(\frac{v+v_{s}}{v+v_{0}}\right)$ છે.
આમ,અવલોકિત આવૃત્તિ $\nu' = \frac{1}{T'} = \nu \left(\frac{v+v_{0}}{v+v_{s}}\right)$ છે.

Explore More

Similar Questions

$500 \, Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતી એક સીટી $1.2 \, m$ લંબાઈની દોરીના છેડે બાંધેલી છે અને તે $400 \, rev/min$ ની ઝડપે ફરે છે. સીટીના પરિભ્રમણના સમતલમાં થોડે દૂર ઉભેલો શ્રોતા કઈ રેન્જમાં આવૃત્તિ સાંભળશે? (ધ્વનિની ઝડપ $= 340 \, m/s$)

Difficult
View Solution

જો $320\,Hz$ ની આવૃત્તિવાળી સીટી વગાડતી કાર $36\,km/h$ ના વેગથી એક ટેકરી તરફ ગતિ કરી રહી હોય,તો ટેકરી પરથી સંભળાતા પડઘાની આવૃત્તિ $.......Hz$ હશે. હવામાં ધ્વનિનો વેગ $330\,m/s$ છે.

એક પરાવર્તક (reflector) સ્થિર ધ્વનિના ઉદગમ તરફ $20 \,m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરી રહ્યો છે. જો ઉદગમ $160 \,Hz$ ના ધ્વનિ તરંગો ઉત્પન્ન કરતું હોય, તો પરાવર્તિત તરંગની તરંગલંબાઈ કેટલી હશે? (હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $340 \,m/s$ છે).

$800 \, Hz$ ની આવૃત્તિ ધરાવતો સાયરન એક અવલોકનકારથી દૂર અને ટેકરી તરફ $15 \, m s^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે. ટેકરી પરથી પરાવર્તિત થઈને આવતા પડઘામાં અવલોકનકારને સંભળાતી ધ્વનિની આવૃત્તિ .... $Hz$ છે. (હવામાં ધ્વનિનો વેગ $= 330 \, m s^{-1}$ લો)

એક માણસ રેલ્વે પ્લેટફોર્મ પર ઉભો છે અને તે એન્જિનની સીટી સાંભળી રહ્યો છે જે અચળ ઝડપે ઉભા રહ્યા વગર તેની પાસેથી પસાર થાય છે. જો એન્જિન $t_0$ સમયે માણસ પાસેથી પસાર થાય,તો માણસ દ્વારા સંભળાતી સીટીની આવૃત્તિ $f$ સમય સાથે કેવી રીતે બદલાય છે?

Difficult
View Solution

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo